Accueil

/Accueil
Accueil2020-10-01T16:26:06+02:00

GEORGES Β. DERTILIS

Membre de l’Academia Europaea
Directeur d’études, École des Hautes Études en Sciences Sociales, Paris
Professeur émérite de l’Université d’Athènes

Abrégé de curriculum vitae:

(pour plus de détails, v. Curriculum vitae)

Georges Dertilis, né en 1939 a enseigné l’histoire moderne et contemporaine à l’Université d’Athènes et, en tant que professeur invité, à Harvard, à Oxford et à l’Institut Universitaire Européen, Florence. Il a siégé au conseil scientifique d’instituts de recherche et de fondations culturelles en Grèce et en France. Il est auteur de 65 publications, dont 15 livres. Suite à son élection en 2000 à l’École des Hautes Études en Sciences Sociales, Paris, il vit en France, où il a été attribué les palmes académiques (chevalier) et la nationalité française.

Publications d’actualité :

Interview au journal To Vima, Athènes, 30 Avril 2011 (en grec).
« La crise en Grèce : interroger le passé, penser l’avenir ».
Conférence à l’Institut Français d’Athènes, 3 février 2011. Publication dans The Athens Review of Books, Athènes, Avril 2011 (en grec).
« Kostas Axelos : Le destin de la Grèce moderne et quelques fragments sur la démocratie« .
Conférence, soirée à la mémoire de Kostas Axelos, Cité Universitaire, Fondation Hellénique, Paris, 28 février 2011 (en français).
« Les crises économiques et l’État en Grèce : une histoire ni répétitive ni instructive ».
Conférence annuelle de la Fondation Hellénique de la Défense et des Affaires Étrangères (ELIAMEP), Athènes 4 mars 2010 (en grec).
Journées du Centre de Recherches Historiques, EHESS, 2001. Acta: sous la direction de J.Andreau, G.Béaur et J.-Y. Grenier, «La dette publique dans l’histoire». Ministère de l’Économie, des Finances et de l’Industrie, Paris 2006, p. 395-422. En français.

Le dernier ouvrage de Georges Dertilis

Ιστορία της νεώτερης και σύγχρονης Ελλάδας, 1750-2015.

Crete University Press, 2018 (948 pages, 35 €).

Commentaires:

Dertilis décrit la formation, presque « ex nihilo », d’un des « États nouveaux » européens, la Grèce. Il montre comment une société nouvelle et une économie moderne se structurent autour de ce nouvel État, et comment les acteurs sociaux suivent l’État ou le défient afin de le re-structurer à leur guise. […] Préférant l’interprétation au récit évènementiel, l’auteur arrive souvent à des conclusions inattendues et parfois hérétiques. Sa méthode, comparatiste et pluri-disciplinaire, lui permet d’utiliser des sources souvent ignorées ou négligéees, reléguant au second plan des sources généralement considérées comme fiables. Rejetant les explications faciles, il propose des interprétations fondées sur un «plexus causal», un ensemble complexe et dynamique de processus historiques, pendant lesquels des causes et des effets entrelacés se développent dans une spirale de changements et de mutations. […] Georges Dertilis démontre la nécessité d’une histoire de l’Europe qui prendrait en considération ses régions « périphériques » tellement négligées par les historiens.
Angeliki Laïou, American Academy of Science. Academy of Athens. Professeur d’Histoire, Harvard University

Une édition monumentale, cet ouvrage décrit exhaustivement […] les processus historiques qui ont structuré l’État grec moderne. Évitant les explications linéaires et les listes arides d’évènements, de noms et de dates, l’auteur dévoile, sous les phénomènes historiques, les complexes rapports dynamiques qui forment ce qu’il appelle un «plexus causal.» […] Des fondements théoriques solides, une vaste bibliographie bien maîtrisée et, surtout, un texte accessible d’un style très élégant.
Angelos Delivorrias, Professeur d’Histoire, Université d’Athènes, Directeur du Musée Benakis.

En refusant calmement mais catégoriquement tout stéréotype, […] Dertilis stimule la réflexion sur l’histoire grecque moderne et l’interprétation historique. En utilisant comme outil méthodologique un concept qu’il appelle “complexe causal”, il met en lumière la spirale qui mène, par des cercles vicieux et vertueux, l’évolution historique d’une société.
Panayotis Kimourtzis, Professeur d’histoire de l’éducation, Aegean University.

Une méthode rigoureuse, un texte limpide et élégant, un volume impressionnant de données, de témoignages et de documents d’archives. […] Une expérience en « histoire totale », l’ouvrage de Dertilis démolit les barrières entre les sciences sociales.
Konstantinos Kostis, Professeur d’Histoire, Université d’Athènes

Un livre prismatique: une synthèse interprétative fondée aussi sur le concept du “power complex” qui a évolué au sein de l’état grec moderne en participant à son pouvoir.
Christos Lyrintzis, professeur de sciences politiques, Université d’Athènes.

Home2020-10-01T16:38:54+02:00

GEORGE Β. DERTILIS

Member of the Academia Europaea
Directeur d’études, École des Hautes Etudes en Sciences Sociales, Paris
Professor emeritus, University of Athens

Abridged curriculum vitae

(as it appears in his latest publications; for details, see Curriculum Vitae)

GEORGE B. DERTILIS, born 1939, is member of the Academia Europaea and Professor Emeritus of the University of Athens. He taught modern and contemporary history at the University of Athens and, as visiting professor, at Harvard, Oxford, and the European University Institute, Florence. He served as member of the board in numerous research institutions and cultural foundations, Greek and French. He has published 15 books and over 50 articles and essays. In 2000, he was elected at the École des Hautes Études en Sciences Sociales, Paris. Since then he lives in France, where he was conferred the French nationality and the distinction “Palmes Académiques” (chevalier).

Recent and/or timely publications:

Interview in To Vima, Athens, April 30, 2011 (in Greek).
« La crise en Grèce : interroger le passé, penser l’avenir ».
Conference at the Institut Français d’Athènes, February 3, 2011. Published in The Athens Review of Books, April 2011 (in Greek).
« Kostas Axelos : Le destin de la Grèce moderne et quelques fragments sur la démocratie« .
Conference at an evening in memory of Kostas Axelos, Paris, 28 February 2011 (in French).
« Economic Crises and the Greek State: a History neither Repetitive nor Instructive ».
Annual lecture at the Hellenic Foundation of Defence and Foreign Policy (ELIAMEP ), Athens, March 4, 2010 (in Greek).
Journées du Centre de Recherches Historiques, EHESS, 2001. Acta: sous la direction de J.Andreau, G.Béaur et J.-Y. Grenier, «La dette publique dans l’histoire». Ministère de l’Économie, des Finances et de l’Industrie, Paris 2006, p. 395-422
Un texte français sur la période 1830 – 1905.

Latest publication

Ιστορία της νεώτερης και σύγχρονης Ελλάδας, 1750-2015.

Crete University Press, 2018 (948 pages, 35 €).

Critics wrote:

Dertilis describes the formation, almost ex nihilo, of the Modern Greek state. He shows convincingly how […] a new society and a modern economy are gradually structured around this new State, and how the social actors serve or defy the state institutions in order to re-structure them according to their interests. […] Interpreting rather than simply describing events, he often arrives at unexpected or even heretic conclusions. […] His method, comparative and multi-disciplinary, allows him to use sources usually unnoticed or neglected, and to rightly suspect sources usually considered as reliable. […] Rejecting facile explanations, he proposes interpretations founded on what he calls a « causal plexus », a complex and dynamic set of historical processes, during which causes intertwined with effects develop in a spiral of mutation, change, and evolution. […] Dertilis’s book shows the need for a history of Europe that would take into consideration the more ‘peripheral’ European regions, those most neglected by historians.
Angeliki Laiou, American Academy of Science. Academy of Athens. Professor of History, Harvard University

A monumental edition, this book describes exhaustively […] the historical processes that have structured the Modern Greek state. Avoiding linear explanations and arid listings of dates, names and events, the author unravels the complex causal relations forming what he calls a « causal plexus ». […] Solid theoretical foundations, a well mastered large bibliography, and a very elegant style.
Angelos Delivorrias, Professor of History, University of Athens, and Director of the Benakis Museum

Dertilis combats stereotypes with quiet restraint. […] His book encourages reflection on and reinterpretation of History. […] Based on one of the analytical tools he proposes in his books, the concept of “causal webs”, he shows the vicious and virtuous cycles which moved the spiral of social evolution.
Panayotis Kimourtzis, Professor of Modern History and Education, Aegean University.

An impressive volume of data and of archival documents, a rigorous method, and an impeccable, elegant text. […] An experiment in « histoire totale », Dertilis’ book demolishes the disciplinary barriers between the Social Sciences.
Konstantinos Kostis, Professor of History, University of Athens

A prismatic book: an interpretive synthesis founded on the “power complex” formed in and around the modern Greek state.
Christos Lyrintzis, Professor of Politics and Political Science, University of Athens.

Livres: comptes rendus et commentaires2019-03-22T23:24:41+02:00
What the critics wrote: comments and book reviews2019-03-22T23:24:13+02:00
Bibliographie: livres et publications diverses2019-03-22T23:23:05+02:00
Bibliography: books and other publications2019-03-22T23:22:35+02:00
Livres et articles: passages choisis2019-03-22T23:18:54+02:00
Passages from books and articles2019-03-22T23:18:17+02:00
Livres: informations (tables de matières, préfaces etc.)2019-03-22T22:57:51+02:00
About the books (tables of contents, forewords)2019-03-22T22:57:08+02:00
Autres publications2020-10-09T12:42:57+02:00

Autres publications

(en grec, sauf mention contraire – les titres de quelques articles sont liés à des informations plus détaillées ou, le cas échéant, à des passages de la publication ou même à son texte intégral – pour l’instant, les liens sont peu nombreux, mais nous sommes en cours d’ajouter des liens supplémentaires).

L’Europe occidentale et l’économie grecque, 1860-1910.
Athènes: Bulletin de l’Association d’études grecques modernes, (2) 1978.

Questions de causalité en histoire.
Athènes: Politis, 17 / 1978.

La débâcle en Asie mineure et les réfugiés : effets économiques, 1922-1936.
Conférence d’habilitation, Université d’Athènes, décembre 1980 (texte revu et publié en partie dans la publication 35 ci-dessous).

Modèles occidentaux et particularités balkaniques: modernisation et industrialisation dans les Balkans,(compte rendu).
Athènes: Politis, (39) 1980-1981.

L’économie, l’État et les classes sociales en Grèce, 1830-1910.
Contributions au séminaire des Archives historiques de la Banque Nationale de Grèce, comptes-rendus ronéotypés, 1981-1986.

Si l’histoire économique existait, quels en seraient les thèmes?
Athènes: Bulletin de l’Association d’études grecques modernes, (5) 1981.

La conjoncture économique et les capitaux de la diaspora hellénique.
Nice: Cahiers de la Méditerranée, 1981 (en français).

Liberté économique: idéologie et réalité.
Referäte und texte des 5. Internationalen Humanistischen Symposiums 1981, Freiheit und Notwendigkeit in der Europäischen Zivilisation, Portaria, Grèce, 1981. Acta: Athènes 1985.

La dévaluation de la drachme, 1886-1905: une approche.
Athènes: Bulletin de l’Association d’études grecques modernes, (5) 1981.

L’économie des îles ioniennes, 1830-1910.
Colloque de la Société d’études leucadiennes, septembre 1982. Acta: Athènes 1985.

Interdisciplinarité et histoire.
Athènes: Revue grecque de recherches en sciences sociales, 44-47, 1982.

Hiérarchies sociales, capitaux et retard économique en Grèce, XVIIIe-XXe siècle.
2e Colloque International d’Histoire, Économies méditerranéennes, équilibres et intercommunications, XVIIIe-XXe siècles,Athènes, septembre 1983, Centre de Recherches Néo-helléniques. Acta : Athènes 1985 (en français).

Échanges économiques internationales et dépendance politique; le cas de la Grèce, 1824-1878.
Athènes: Historica, 1 / 1, 1983.

The Greek Merchant Marine from the Eighteenth to the Twentieth Century.
Colloquium Modern Greece in the European Context, 27-30 October 1983 New York University. Présenté aussi au congrès international d’histoire économique, Milano 1994, Session C, v. 30 ci-dessous (en anglais).

From Tithe to Income-Tax; Greece, 1830-1940.
Discussion paper, round table on Modern Greece, Princeton University, October 1983. Présenté aussi au Colloque des Treilles, Var, France, Septembre 1987 (en anglais).

Consular Reports and International Statistics in the British Parliamentary Papers: a Source of Comparative History, 1836-1914.
Rome: The Journal of European Economic History (19/2) 1990 (en anglais).

Dette publique et politique extérieure, Grèce 1830-1900.
Athènes: Bulletin de l’Association d’études grecques modernes (7) 1984.

Les sciences sociales, l’Histoire et les universités grecques.
Athènes: Historica, 1984, 1/2.

Entrepreneurs grecs: trois générations, 1770-1900.
Communication au séminaire La culture des négociants, Institut Universitaire Européen, Florence, février 1988, publié dans: Angiolini, Fr. et Roche, D. (eds.) Cultures et formations négociantes dans l’Europe moderne. Paris : E.H.E.S.S., 1995 (en français).

L’historiographie grecque des années 1970 et 1980.
Athènes: Bulletin de l’Association d’études grecques modernes, 11/1988.

Une note sur la recherche historique en Grèce.
Athènes: Synchrona Themata, 1988/ 35-36-37.

L’enseignement de l’Histoire en Grèce.
Athènes: Synchrona Themata, 1988/ 35-36-37.

Reforma agraria y poder politico en Grecia.
Murcia: Areas, 12/1990 (en espagnol).

Banking, Public Finance and the Economy: Greece, 1919-1933.
(with K. Kostis), cinquième colloque historique des Treilles / European Science Foundation, septembre 1990. Paru dans Ch. Feinstein (ed.), Banking, Currency and Finance in Europe Between the Wars, Oxford: Clarendon Press, 1995, pp. 458-471 (en anglais).

La recherche historique en Grèce d’aujourd’hui.
Athènes: Historica, 1991, 8 / 14-15.

Sauver la mémoire de la dictature.
Conférence à l’Université d’Athènes, 24 ans après le coup d’État de 1967. Athènes: Synchrona Themata 1991, 14/ 46-47.

Terre, paysans et pouvoir économique, Grèce 18e-20e siècles.
Paris: Annales, E.S.C., 1992 / 2 (en français).

Terre, paysans et pouvoir politique, Grèce 18e-20e siècles.
Paris: Annales, E.S.C., 1993 / 1 (en français).

Le nouveau désordre international.
Conférence au sixième Forum économique international, Athènes: 21-23.10.1993. Paru dans le quotidien Kathimerini, novembre-décembre 1993.

Capital Flows and Entrepreuneurial Strategies in Southern Europe and the Balkans, 18th – 20th Century.
Introduction à la session «C» dirigée par G.B.Dertilis, Congress of the International Economic History Association, Milano, September 1994 (en anglais).

Grecia, ss. XVIII-XX. La tierra, los campesinos y el poder.
In :Morilla Critz, J.(ed.) California y el Mediterraneo: estudios de la histioria dos agriculturas competidoras, Madrid: Ministerio de Agricultura Pesca y Alimentacion, 1995, pp. 371-400 (en espagnol).

Φαντασία πιθανή: déterminisme et contingence en histoire.
Colloque in memoriam de Constantin Dimaras, Athènes 29.9-1.10.1993, Acta, Athènes: Centre National de recherche, 1996.

King Cotton and his Bankers: the National Bank of Greece, the Levant Bank, and the Benakis Cotton Industry in Egypt, 1905-1907.
Colloque des Treilles, Var, septembre 1996 (en anglais).

Stérilité des sols, prix et famine.
Compte rendu. Athènes: Historica, 24-25/1996.

L’histoire de la Grèce au 20e siècle.
Athènes: Oikonomikos Tachydromos, édition spéciale, 1er janvier 2000.

Europe civilisée, Europe périphérique, monde sauvage: l’origine moderne de l’identité européenne.
Sous la direction de: Hélène Ahrweiler et Maurice Aymard, Les Européens, Paris, Hermann, 2000 (en français).

Strangers’ Drawings: Diaspora Greeks, 1780-1900.
Second colloquium Xenos and Xenia in History, organised by the University of Sydney and St.Andrew’s Theological College, Sydney, May 2000 (en anglais).

Dette publique et dépenses militaires: la Grèce et la Question d’Orient.
Journées du Centre de Recherches Historiques, EHESS, 2001. Acta: sous la direction de J.Andreau, G.Béaur et J.-Y. Grenier, «La dette publique dans l’histoire». Ministère de l’Économie, des Finances et de l’Industrie, Paris 2006, p. 395-422 (en français).

Greek shipping: the modernity of a century-old tradition.
Keynote lecture. Poseidoneia International Conference, Athens, 4 June 2002 (en anglais).

Dall’emigrazione all’immigrazione: Grecia, 1989-2000.
In: Aymard, M. et Barca, F. (a cura di), Conflitti, migrazioni e diritti dell’uomo, Soveria Mannelli, Rubbettino, 2002 (en italien).

Dans le rapport Varvaressos (1951): cinq constantes de l’histoire de la Grèce moderne.
In K. Kostis (dir.), Le rapport de K.Varvaressos et les années 1950, Association des Banques Helléniques, Athènes 2004.

Silences, modes et obsessions dans l’historiographie de la Grèce moderne.
Colloque « L’historiographie de la Grèce moderne et contemporaine, 1833-2002 », novembre 2002, Centre National de Recherches, Athènes: Acta, vol. I, p.275-281, Athènes 2005.

L’État grec, la langue et la technologie, 1830-1940.
Conférence d’ouverture du colloque pour les 150 ans de l’École Polytechnique Nationale d’Athènes. Athènes: 4-6 mars 2009. Acta en cours de publication.

Les crises économiques et l’État en Grèce : une histoire ni répétitive ni instructive.
Conférence annuelle de la Fondation Hellénique de la Défense et des Affaires Étrangères (ELIAMEP), Athènes 4 mars 2010 (en grec).

Kostas Axelos : Le destin de la Grèce moderne et quelques fragments sur la démocratie.
Conférence, soirée à la mémoire de Kostas Axelos, Cité Universitaire, Fondation Hellénique, Paris, 28 février 2011 (en français).

La crise en Grèce : interroger le passé, penser l’avenir.
Conférence à l’Institut Français d’Athènes, 3 février 2011. Publication dans The Athens Review of Books, Athènes, Avril 2011 (en grec).

La Grèce et la crise : un problème politique à très long terme.
Interview au journal To Vima, Athènes, 30 Avril 2011 (en grec).

Publications non-académiques:

Chronique mensuelle, édition du dimanche du journal To Vima, Athènes : 1993-2002, environ 80 textes.
Contributions à des journaux et périodiques divers d’Athènes (Kathimerini, Oikonomikos Tachydromos).

Articles and other publications2020-10-12T10:37:57+02:00

Articles and miscellanea

(in Greek, unless otherwise mentioned):

Western Europe and the Greek Economy, 1860-1910.
Athens: Modern Hellenic Studies Association Bulletin (2) 1978.

Problems of Causation in History.
Athens: Politis, 17 / May 1978.

The Asia Minor Debacle and the Refugees: Economic Effects, 1922-1936.
Public lecture for the “habilitation” degree, University of Athens, December 1980 (partly revised and published in II/35 below).

Western Models and Balkan Particularities: Modernization and Industrialization in the Balkans, (review article).
Athens: Politis, (39) 1980-1981.

State, Economy and Social Classes in Greece, 1830-1910.
Contributions to the Historical Archive seminars, National Bank of Greece. Acta (limited photocopy edition): Athens 1981-1986.

Economic History: if it exists, what is it about?.
Athens: Modern Hellenic Studies Association Bulletin (5) 1981.

La conjoncture économique du Levant et les capitaux de la diaspora hellénique.
Nice: Cahiers de la Méditerranée, 1981 (in French).

Economic Freedom: Ideology and Reality.
Referäte und Texte des 5. Internationalen Humanistischen Symposiums 1981, Freiheit und Notwendigkeit in der Europaischen Zivilisation, Portaria (Greece) 1981. Acta: Athens 1985.

The Devaluation of the Drachma, 1886-1905: an Appraisal.
Athens: Modern Hellenic Studies Association Bulletin (5) 1981.

The Economy of the Ionian Islands, 1830-1910.
Society of Leucadian Studies, Colloquium September 1982. Acta: Athens 1985.

Interdisciplinarity and History.
Athens: Greek Review of Social Research (44-47) 1982.

Hiérarchies sociales, capitaux et retard économique en Grèce, XVIIIe-XXe siècle.
2e Colloque International d’Histoire, Économies Mediterranéennes: Équilibres et Intercommunications, XIII-XIX siècles, Athènes, Septembre 1983, Centre de Recherches Néo helléniques. Acta: Athènes 1985 (in French).

International Economic Relations and Political Dependence; the Case of Greece, 1824-1878.
Athens: Historica, (1/1) 1983.

The Greek Merchant Marine from the Eighteenth to the Twentieth Century.
Colloquium Modern Greece in the European Context, New York University, 27-30 October 1983. NB: Previously published (1982-83) in the seminar papers No 5 as above; also presented at the International Economic History Congress, Milano 1994, Session C, see below No 30 (in English).

From Tithe to Income-Tax; Greece, 1830-1940.
Discussion paper, round table on Modern Greece, Princeton University, October 1983. Also presented at the Colloque des Treilles, Var, France, September 1987 (in English)

Consular Reports and International Statistics in the British Parliamentary Papers: a Source of Comparative History, 1836-1914.
Rome: The Journal of European Economic History (19/2) 1990 (in English)

Public Debt and Foreign Policy, Greece 1830-1900.
Athens: Modern Hellenic Studies Association Bulletin (7) 1984.

Social Sciences, History and the Greek Universities.
Athens: Historica, (1-2) 1984.

Entrepreneurs grecs: trois générations, 1770-1900.
Paper presented at the Seminar La culture des négociants, European University Institute, Florence, February 1988. Published in: Angiolini, Fr., Roche, D (eds.) Cultures et formations négociantes dans l’Europe moderne. Paris: E.H.E.S.S, 1995, p.111-130 (in French)

Greek Historiography in the 1970s and 1980s.
Athens: Modern Hellenic Studies Association Bulletin, (11) 1988, reprinted in Synchrona Themata (35, 36, 37) 1988.

A Note on Historical Research in Greece, 1970-1988.
Athens: Synchrona Themata, (35, 36, 37) 1988.

Teaching History in Greece.
Discussion paper. Athens: Synchrona Themata, (35, 36, 37) 1988.

Reforma agraria y poder politico en Grecia.
Murcia: Areas, 12/1990 (in Spanish)

Banking, Public Finance and the Economy: Greece, 1919-1933.
(with K. Kostis), 5ème Colloque historique des Treilles/ European Science Foundation, September 1990. Published in: Ch. Feinstein (ed.), Banking, Currency and Finance in Europe Between the Wars, Oxford: Clarendon Press, 1995 (in English)

Historical Research in today’s Greece.
Athens: Historica (8/14-15) 1991.

Saving the Remains of the Evidence.
A conference at the University of Athens, twenty four years after the 1967 coup d’État. Athens: Synchrona Themata (14/46-47) 1991.

Terre, paysans et pouvoir économique, Grèce 18e – 20e siècles.
Paris: Annales, E.S.C. 1992/2 (in French)

Terre, paysans et pouvoir politique, Grèce 18e – 20e siècles.
Paris: Annales, E.S.C. 1993/1 (in French)

The New International Disorder.
Paper presented at the 6th International Economic Forum, Athens, 21-23.10.1993, also published in Kathimerini, Athens, November-December 1993.

Capital Flows and Entrepreuneurial Strategies in Southern Europe and the Balkans, 18th-20th Century.
Paper introducing the «C» session directed by G.B.Dertilis, Congress of the International Economic History Association, Milano, September 1994 (in English)

Grecia, ss. XVIII-XX. La tierra, los campesinos y el poder.
in Morilla Critz, J.(ed.) California y el Mediterraneo: estudios de la histioria dos agriculturas competidoras, Madrid: Ministerio de Agricultura Pesca y Alimentacion, 1995, pp. 371-400 (in Spanish)

Φαντασία πιθανή: Determinism and Contingency in History.
Colloquium in Memoriam of Constantine Th. Dimaras, Athens 29.9-1.10.1993, Acta: Athens, Centre de Recherches Néo-helléniques, 1996.

King Cotton and his Bankers: the National Bank of Greece, the Levant Bank, and the Benakis Cotton Industry in Egypt, 1905-1907.
Colloque des Treilles, Var, September 1996 (in English)

Soil sterility, prices and famine, (review article).
Athens: Historica, 13(24-25)/1996.

Turning Points in Twentieth-Century Greek History.
Athens: Oikonomikos Tachydromos, special millennium edition, January 2000.

Europe civilisée, Europe périphérique, monde sauvage: l’origine moderne de l’identité européenne.
In Hélène Ahrweiler et Maurice Aymard, Les Européens, Paris, Hermann, 2000 (in French).

Strangers’ Drawings: Diaspora Greeks, 1780-1900.
Colloquium Xenos and Xenia in History, organised by the University of Sydney and the St. Andrew’s Theological College. Sydney: May 2000. (in English)

Dette publique et dépenses militaires: la Grèce et la Question d’Orient.
Journées du Centre de Recherches Historiques, EHESS, 2001. Acta: sous la direction de J. Andreau, G. Béaur et J.-Y. Grenier, «La dette publique dans l’histoire». Ministère de l’Économie, des Finances et de l’Industrie, Paris 2006, p. 395-422 (in French).

Greek shipping: the modernity of a century-old tradition.
Keynote lecture at the Poseidoneia International Conference, Athens, 4 June 2002 (in English)

Dall’emigrazione all’immigrazione: Grecia, 1989-2000.
In Aymard, M. et Barca, F. (a cura di), Conflitti, migrazioni e diritti dell’uomo, Soveria Mannelli, Rubbettino, 2002 (in Italian)

The Varvaressos Report (1951): Five Constants in Modern Greek History.
In K.Kostis (ed.), The Varvaressos Report and the 1950s, Hellenic Banks Association, Athens 2005.

Silence, Fashion and Obsession in Modern Greek Historiography.
Colloquium The historiography of Modern and Contemporary Greece, 1833-2002, November 2002. Acta: National Research Centre, Athens, 2004, vol. I, p.275-281.

State, Language and Technological Know-how in Greece, 1830-1940.
Keynote lecture, colloquium for the 150 years of the National Technical University of Athens, March 2009.

Economic Crises and the Greek State: a History neither Repetitive nor Instructive.
Annual lecture at the Hellenic Foundation of Defence and Foreign Policy (ELIAMEP ), Athens, March 4, 2010 (in Greek)

Kostas Axelos : Le destin de la Grèce moderne et quelques fragments sur la démocratie.
Conference at an evening in memory of Kostas Axelos, Paris, 28 February 2011 (in French)

La crise en Grèce : interroger le passé, penser l’avenir.
Conference at the Institut Français d’Athènes, February 3, 2011. Published in The Athens Review of Books, April 2011 (in Greek)

The Crisis in Greece: a Long-term Political Problem.
Interview in To Vima, Athens, April 30, 2011 (in Greek)

Non-academic publications

Monthly column, To Vima, Athens (Sunday edition, 1993-2002).
Various articles in other dailies and journals.

Livres2020-10-12T10:06:42+02:00

Livres

(en grec, sauf mention contraire):

La révolution industrielle et l’économie grecque, 1830-1910.
Athènes: Éditions A. Sakkoulas, 1984 (4 réimpressions – manuel universitaire)

Thèmes d’histoire grecque moderne, 18e-19e siècles, (co-ed avec K.Kostis).
Athènes: Éditions Α. Sakkoulas, 1991, (6 réimpressions – manuel universitaire)

“Aei paides apaideutoi”.  Trois essais sur le nationalisme, l’éducation et la richesse.
Athènes: Éditions Kastaniotis, 1996 (2 réimpressions)

Lernaion Kratos (État de Lerne)  Athènes: {…} 2000.

Autobiographie : associations, témoignages et mythistoires. Athènes: Éditions Polis 2013, réimpression 2016, Prix Nicos Themelis (Literature): 2013. Prix de l’État Grec: 2014.

Historia tou Hellinikou Kratous, 1830-1920 (1830-1920). 1ère edition: Athènes 2004, Banque Nationale de Grèce. Deux tomes, I-XXVII pages + 1.248 pages + 80 pages d’illustrations + 172 tableaux et graphiques in texto. Trois éditions augmentées et quatre réimpressions entre 2005 et 2009 aux Éditions Hestia, Athènes. Deux éditions revues et augmentées de l’ouvrage ont été publiées aux Presses Universitaires de Crète en 2014 et 2015.

Lernaion Kratos.  État et complexe de pouvoir. Herakleion : 2019, Presses Universitaires de Crète. Édition revue et augmentée de l’ouvrage ci-haut titré « État de Lerne ».

Historia tou Hellinikou Kratous, 1750-2015. Un ouvrage qui remplace la version précédente de la « Historia » aux Presses Universitaires de Crète, 1ère édition 2018. Le nouveau texte traite à fond une période plus longue, 1750-2015, bien indiquée dans le nouveau titre. Cependant, 240 pages ont été déplacées dans des Appendixes accessibles dans le site de l’éditeur (www.cup.gr), où le lecteur trouvera également une base de données de 106 pages, comprenant 50 tableaux statistiques, particulièrement utiles pour chercheurs et étudiants en Histoire et en Sciences Sociales. Ainsi, l’ouvrage est à présent un seul volume de 948 pages,  pliable et souple.

Books2020-10-05T15:53:30+02:00

Books
The author’s major work, “A History of Modern and Contemporary Greece, 1750-2015”, will be published in English in 2021 or early 2022, at Yale University Press. The book published in French (title below in French) can be found in major public libraries in France and in Greece. The titles of the twelve books initially published in Greek are here translated in English. Most of the titles are linked to additional information about the contents of the books.

Social Change and Military Intervention, Greece 1880-1909.
Athens: Exantas, 1977 (2 editions and 4 reprints; the author’s PhD thesis, translated and substantially edited from the initial English text which may be still available at the University of Sheffield, UK.)

The Central-Bank Question. Economy and Politics in Nineteenth Century Greece, with an introduction by Constantine Dimaras.
Athens: Cultural Institute of the National Bank of Greece, 1980 (2 reprints)

The Industrial Revolution and the Greek Economy (1830-1910).
Athens: Ant. Sakkoulas, 1984 (4 reprints; a textbook)

Banquiers, usuriers et paysans; réseaux de crédit et stratégies du capital en Grèce, 1780-1930.
Paris: Éditions La Découverte, 1988 (in French).

Issues in Modern Greek History (co-editor with K.Kostis).
Athens: Ant. Sakkoulas, 1991. (6 reprints; a textbook)

Taxation and Political Power in Modern Greece.
Athens: Alexandria Publishers, 1993 (2 reprints)

“Aei paides apaideutoi”.  Three Essays on Nationalism, Education, and Wealth.
Athens: Kastaniotis, 1996 (2 reprints)

Irony and Satire. Two Essays.
Athens: Kastaniotis, 1998

History, Culture, and Education. Essays.
Athens: Kastaniotis, 1998 (1 reprint)

Europe. Two essays.
Athens: Kastaniotis, 2000

Lernaion Kratos. 
Athens: Kastaniotis, 2000

Historia tou Hellinikou Kratous, 1830-1920 (History of the Greek State, 1830-1920).
First edition: National Bank of Greece, Athens 2004. Two volumes, I-XXVII pages + 1.248 pages + 80 pages of illustrations + 172 tables and graphs in texto. Three revised editions and four reprints at Hestia Editions, Athens, between 2005 and 2009. Two thorough revisions were published in 2014 and 2015 at Crete University Press as the 8th and 9th editions of the book.

Lernaion Kratos. State and Power Complex.
Herakleion, Crete University Press, 2019. (A reviewed and expanded edition of the above essay).

Historia tou Hellinikou Kratous, 1750-2015.
A new book to replace the previous “Historia […]” at Crete University Press, 1st edition 2018. The text now covers a considerably larger period, 1750-2015, as shown in the new title. However, 240 pages were moved in Appendixes easily accessible on line (www.cup.gr). The reader will also find there a 106-page database containing 50 Tables of quantitative data, particularly useful to students and researchers. Thus the book is now in one pliable volume of 948 pages.

Curriculum vitae2020-05-18T10:49:47+02:00

Curriculum vitae

Georges Dertilis, né en 1939, est membre de l’Academia Europaea et professeur émérite de l’Université d’Athènes. Il a enseigné l’histoire moderne et contemporaine à l’Université d’Athènes et, en tant que professeur invité, à Harvard, à Oxford et à l’Institut Universitaire Européen, Florence.

Il a siégé au conseil scientifique d’instituts de recherche et de fondations culturelles en Grèce et en France. Il est auteur de 65 publications, dont 14 livres. Suite à son élection en 2000 à l’École des Hautes Études en Sciences Sociales, Paris, il vit en France, où il a été attribué les palmes académiques (chevalier) et la nationalité française.

Curriculum vitae2019-03-26T22:56:17+02:00

Curriculum vitae

GEORGE B. DERTILIS, born 1939, is member of the Academia Europaea and Professor Emeritus of the University of Athens. He taught modern and contemporary history at the University of Athens and, as visiting professor, at Harvard, Oxford, and the European University Institute, Florence.

He served as member of the board in numerous research institutions and cultural foundations, Greek and French. He has published 14 books and over 50 articles and essays. In 2000, he was elected at the École des Hautes Études en Sciences Sociales, Paris. Since then he lives in France, where he was conferred the French nationality and the distinction “Palmes Académiques” (chevalier).

Invitations pour des conférences et séminaires2019-03-27T00:30:36+02:00

Invitations pour des conférences et séminaires

Espagne:

  • Ministerio de Agricultura, Pesca y Alimentacion, Madrid
  • University Alcala de Henares
  • University of Murcia

France:

  • École Française d’Athènes
  • Maison des Sciences de l’Homme, Aix-en-Provence
  • Fondation Schlumberger d’éducation et de recherche, Les Treilles, Var

Italie:

  • Institut Universitaire Européen, Florence
  • Université de Catagne

Portugal:

  • Fondation Calouste Gulbenkian (Paris)

United Kingdom:

  • King’s College, University of London
  • London School of Economics
  • Oxford, All Souls College
  • Oxford, St. Antony’s College, Centre for European Studies
  • Polytechnic of East London

United States of America:

  • American University, Washington D.C.
  • City University of New York: Graduate Center
  • Harvard University, Center for European Studies
  • Princeton University, Department of Greek Studies
  • State University of New York: New School for Social Research
  • Yale University, Department of Economics

Chypre:

  • University of Cyprus, Nicosia
  • Open University, Nicosia
  • Cultural Centre, Municipality of Nicosia

Grèce:

  • Ministry of Foreign Affairs, School of diplomacy
  • Ministry of Research and Development
  • Aegean University
  • Aristoteleian University, Thessaloniki
  • Athens School of Fine Arts
  • Ionian University
  • Panteion University, Athens
  • University of Crete
  • University of Thrace
  • Fondation de l’Assemblée Nationale de Grèce
  • Hellenic Society of Philosophy
  • Hellenic Institute of Defense and European Policy (Eliamep)
Invitations for lectures and seminars2019-03-27T00:32:43+02:00

Invitations for lectures and seminars

France:

  • École Française d’Athènes
  • Maison des Sciences de l’Homme, Aix-en-Provence
  • Fondation Schlumberger d’éducation et de recherche, Les Treilles, Var

Italy:

  • Institut Universitaire Européen, Florence
  • Université de Catagne

Portugal:

  • Fondation Calouste Gulbenkian (Paris)

Spain:

  • Ministerio de Agricultura, Pesca y Alimentacion, Madrid
  • University Alcala de Henares
  • University of Murcia

United Kingdom:

  • King’s College, University of London
  • London School of Economics
  • Oxford, All Souls College
  • Oxford, St. Antony’s College, Centre for European Studies
  • Polytechnic of East London

United States of America:

  • American University, Washington D.C.
  • City University of New York: Graduate Center
  • Harvard University, Center for European Studies
  • Princeton University, Department of Greek Studies
  • State University of New York: New School for Social Research
  • Yale University, Department of Economics

Cyprus:

  • University of Cyprus, Nicosia
  • Open University, Nicosia
  • Cultural Centre, Municipality of Nicosia

Greece:

  • Ministry of Foreign Affairs, School of diplomacy
  • Ministry of Research and Development
  • Aegean University
  • Aristoteleian University, Thessaloniki
  • Athens School of Fine Arts
  • Ionian University
  • Panteion University, Athens
  • University of Crete
  • University of Thrace
  • Hellenic Institute of Defense and European Policy (Eliamep)
  • Hellenic Society of Philosophy
Congrès, colloques, journées d’études2019-03-27T00:10:01+02:00

Congrès, colloques, journées d’études

(Participation avec communication ou en tant que commentateur. Les communications publiées sont incluses dans la bibliographie).

  • International Colloquium on Modern Greek Culture: 1979, Nicosia, Cyprus.
  • Elemep Conference, « The Political Change in Greece, 1981 », London School of Economics, 4-6 March 1983.
  • Sixth Symposium on Modern Greek Studies, « Greece in the European Context », Graduate Center, City University of New York, Oct. 1983.
  • Colloque d’études helléniques, Fondation Schlumberger d’Education et de Recherche, Les Treilles, Var, France, Septembre 1984.
  • Premier colloque historique des Treilles (organisateur: G. Dertilis), « Les mutations de l’Europe du Sud, 18e – 20e siècle », Fondation Schlumberger, septembre 1985.
  • Colloquium « Work and Family in Pre-Industrial Europe », European University Institute, Florence, February 1986.
  • Deuxième colloque historique des Treilles, (organisateur: G. Dertilis), « L’Europe du sud, 17e – 20e siècle: terre, migrations, capitaux, industrialisation », septembre 1986.
  • Troisième colloque historique des Treilles, (organisateur: G. Dertilis), « Les États de l’Europe du sud, 18e – 20e siècle », septembre 1987.
  • Colloque « Les économies de l’Europe du sud au 19e siècle », (organisateurs: Université de Murcie et EHESS), Marseille, juillet 1987.
  • Quatrième colloque historique des Treilles, (organisateurs: M. Aymard, G. Dertilis et St. Woolf), « L’Europe du sud, 18e – 20e siècle: actions de l’État et actions sur l’État », mai 1989.
  • Cinquième colloque historique des Treilles, « The Economic History of Europe between the Wars », organisateur: European Science Foundation, septembre 1990.
  • Colloquium « The Economic History of Europe between the Wars », European Science Foundation, Venice, 8-12 January 1992.
  • Colloque « Le monde méditerranéen: 18e – 20e siècle », Maison des Sciences de l’Homme, Aix-en-Provence, 25-28 Mars 1993.
  • Colloque « Les chaînes du crédit en Europe, 17e – 19e siècle », Maison des Sciences de l’Homme et Centre Pierre Léon, Université de Lyon, 25-28 mars 1993.
  • Colloquium « The Mediterranean Frontier of Europe », University of Cyprus, Nicosia, June 1994.
  • Eleventh International Economic History Association Congress, Milano, September 1994; « C » Session directed by G. B. Dertilis: « Capital flows and entrepreuneurial strategies in Southern Europe and the Balkans, eighteenth-twentieth century ».
  • Huitième colloque historique des Treilles, « Les aristocraties des sociétés méditerranéennes, 10e – 15e siècle », organisateurs: Professeur Toubert (Collège de France) et Professeur Laïou (Harvard-Dumbarton Oaks), juin 1996.
  • Neuvième colloque historique des Treilles, « Les banques et le risque en France et en Grèce, 19e-20e siècle », organisateurs: K. Kostis (Université d’Athènes) et Ol. Feiertag (Banque de France), septembre 1999.
  • Second colloquium “Xenos and Xenia in History”, St.Andrew’s Theological College, Sydney, May 2000.
  • Colloque du Bicentenaire de la Banque de France; Paris; 19, 20 et 21 janvier 2000 (membre du comité d’honneur).
  • Colloque «L’historiographie de la Grèce moderne et contemporaine, 1833-2002», Centre National de Recherches, Athènes 2002.
  • International Shipping Exhibition Poseidoneia, opening conference, Athens, 4 June 2002.
  • Workshop, European University Institute, “History of the Greek State”, Florence, 18 May 2007.
  • Colloque pour les 150 ans de l’École Polytechnique d’Athènes. Athènes, mars 2009. Acta en cours de publication.
Conference and colloquia2020-10-12T08:17:08+02:00

Conferences and colloquia

(Participation with paper, or as keynote speaker or moderator. Published papers are included in the bibliography).

  • International Colloquium on Modern Greek Culture: 1979, Nicosia, Cyprus.
  • Elemep Conference, « The Political Change in Greece, 1981 », London School of Economics, 4-6 March 1983.
  • Sixth Symposium on Modern Greek Studies, « Greece in the European Context », Graduate Center, City University of New York, Oct. 1983.
  • Colloque d’études helléniques, Fondation Schlumberger d’Education et de Recherche, Les Treilles, Var, France, Septembre 1984.
  • Premier colloque historique des Treilles (organisateur: G. Dertilis), « Les mutations de l’Europe du Sud, 18e – 20e siècle », Fondation Schlumberger, septembre 1985.
  • Colloquium « Work and Family in Pre-Industrial Europe », European University Institute, Florence, February 1986.
  • Deuxième colloque historique des Treilles, (organisateur: G. Dertilis), « L’Europe du sud, 17e – 20e siècle: terre, migrations, capitaux, industrialisation », septembre 1986.
  • Troisième colloque historique des Treilles, (organisateur: G. Dertilis), « Les États de l’Europe du sud, 18e – 20e siècle », septembre 1987.
  • Colloque « Les économies de l’Europe du sud au 19e siècle », (organisateurs: Université de Murcie et EHESS), Marseille, juillet 1987.
  • Quatrième colloque historique des Treilles, (organisateurs: M. Aymard, G. Dertilis et St. Woolf), « L’Europe du sud, 18e – 20e siècle: actions de l’État et actions sur l’État », mai 1989.
  • Cinquième colloque historique des Treilles, « The Economic History of Europe between the Wars », organisateur: European Science Foundation, septembre 1990.
  • Colloquium « The Economic History of Europe between the Wars », European Science Foundation, Venice, 8-12 January 1992.
  • Colloque « Le monde méditerranéen: 18e – 20e siècle », Maison des Sciences de l’Homme, Aix-en-Provence, 25-28 Mars 1993.
  • Colloque « Les chaînes du crédit en Europe, 17e – 19e siècle », Maison des Sciences de l’Homme et Centre Pierre Léon, Université de Lyon, 25-28 mars 1993.
  • Colloquium « The Mediterranean Frontier of Europe », University of Cyprus, Nicosia, June 1994.
  • Eleventh International Economic History Association Congress, Milano, September 1994; « C » Session directed by G. B. Dertilis: « Capital flows and entrepreuneurial strategies in Southern Europe and the Balkans, eighteenth-twentieth century ».
  • Huitième colloque historique des Treilles, « Les aristocraties des sociétés méditerranéennes, 10e – 15e siècle », organisateurs: Professeur Toubert (Collège de France) et Professeur Laïou (Harvard-Dumbarton Oaks), juin 1996.
  • Neuvième colloque historique des Treilles, « Les banques et le risque en France et en Grèce, 19e-20e siècle », organisateurs: K. Kostis (Université d’Athènes) et Ol. Feiertag (Banque de France), septembre 1999.
  • Second colloquium “Xenos and Xenia in History”, St.Andrew’s Theological College, Sydney, May 2000.
  • Colloque du Bicentenaire de la Banque de France; Paris; 19, 20 et 21 janvier 2000 (membre du comité d’honneur).
  • Colloque «L’historiographie de la Grèce moderne et contemporaine, 1833-2002», Centre National de Recherches, Athènes 2002.
  • Opening conference, Colloquium and International Shipping Exhibition Poseidoneia, Athens, June 2002.
  • Workshop, European University Institute, “History of the Greek State”, Florence, 18 May 2007.
  • Keynote lecture, colloquium for the 150th anniversary of the École Polytechnique d’Athènes. Athens, March 2009. Acta in print.
École des Hautes Études en Sciences Sociales: la chaire d’études doctorales sur la Grèce moderne et contemporaine2020-10-12T08:12:13+02:00

 

En construction

École des Hautes Études en Sciences Sociales: the Greek Chair2020-10-12T08:11:39+02:00

 

Under construction

Contact2019-03-22T21:43:55+02:00

 

Contacts

Professional address:

École des Hautes Études en Sciences Sociales Centre de Recherches Historiques 54, Boulevard Raspail 75270 Paris, France.

Fax: +33 1.4954.2399

E-mail: dertilis@ehess.fr

Communication

Languages spoken and written:

English, French, Greek.

Languages read:

Ancient Greek, Latin, Catalan, Italian, Spanish.

 

Contact2019-03-22T21:43:37+02:00

 

Contacts

Professional address:

École des Hautes Études en Sciences Sociales Centre de Recherches Historiques 54, Boulevard Raspail 75270 Paris, France.

Fax: +33 1.4954.2399

E-mail: dertilis@ehess.fr

Communication

Languages spoken and written:

English, French, Greek.

Languages read:

Ancient Greek, Latin, Catalan, Italian, Spanish.

 

Προσκλήσεις για διαλέξεις και σεμινάρια2018-12-13T07:06:07+02:00

Προσκλήσεις για διαλέξεις και σεμινάρια

Γαλλία:

  • École Française d’Athènes
  • Maison des Sciences de l’Homme, Aix-en-Provence
  • Fondation Schlumberger d’éducation et de recherche, Les Treilles, Var

Ηνωμένο Βασίλειο:

  • King’s College, University of London
  • London School of Economics
  • Oxford, All Souls College
  • Oxford, St. Antony’s College, Centre for European Studies
  • Polytechnic of East London

Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής:

  • American University, Washington D.C.
  • City University of New York, Graduate Center
  • Harvard University, Center for European Studies
  • Princeton University, Department of Greek Studies
  • State University of New York, New School for Social Research
  • Yale University, Department of Economics

Ισπανία:

  • Ministerio de Agricultura, Pesca y Alimentacion, Madrid
  • University Alcala de Henares
  • University of Murcia

Ιταλία:

  • Institut Universitaire Européen, Florence
  • Université de Catagne

Πορτογαλία:

  • Fondation Calouste Gulbenkian (Paris)

Κύπρος:

  • University of Cyprus, Nicosia
  • Open University, Nicosia
  • Cultural Centre, Municipality of Nicosia

Ελλάδα:

  • Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδος, Διπλωματική Ακαδημία
  • Υπουργείο Έρευνας και Τεχνολογίας, Αθήνα
  • Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, Αθήνα
  • Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
  • Ιόνιο Πανεπιστήμιο
  • Πανεπιστήμιο Αιγαίου
  • Πανεπιστήμιο Θράκης
  • Πανεπιστήμιο Κρήτης
  • Πάντειο Πανεπιστήμιο, Αθήνα
  • Ελληνική Φιλοσοφική Εταιρεία
  • Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων
  • Ελληνικό Ίδρυμα Αμυντικής και Ευρωπαϊκής Πολιτικής (ετήσια διάλεξη 2010)

Αποσπάσματα από βιβλία και άλλα δημοσιεύματα2019-03-26T23:56:57+02:00

Αποσπάσματα από βιβλία και άλλα δημοσιεύματα

(Για ορισμένα άλλα δημοσιεύματα μπορείτε να δείτε όχι απλώς αποσπάσματα, αλλά ολόκληρο το κείμενό τους.  Αρκεί να πάτε στην ενότητα  Άρθρα και άλλα δημοσιεύματα και να δείτε αν υπάρχει λινκ στον τίτλο του δημοσιεύματος που σας ενδιαφέρει.)

  1. ΕΥΡΩΠΗ. Δύο δοκίμια και τρία σχόλια.
    Δείτε το pdf
  2. ΕΙΡΩΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΑΤΙΡΑ.
    Δύο δοκίμια και επτά δείγματα
    .
    Δείτε το pdf
  3. ΑΕΙ ΠΑΙΔΕΣ ΑΠΑΙΔΕΥΤΟΙ;
    Είκοσι τρία σχόλια περί εθνικισμού, πλούτου και παιδείας.

    Μέρος Α. Δείτε το pdf
    Μέρος Β. Δείτε το pdf
    Μέρος Γ. Δείτε το pdf
  4. Η ΑΝΑΒΙΩΣΗ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΡΙΣΤΕΡΑ.
    Δείτε το doc

Δημοσιευμένες κριτικές για τα βιβλία – υπό κατασκευή2020-10-12T10:09:41+02:00

Πρόλογοι, πίνακες περιεχομένων και πληροφορίες για τα βιβλία2019-03-27T00:05:40+02:00

Πρόλογοι, πίνακες περιεχομένων και πληροφορίες για τα βιβλία

(Σε όλα τα παρακάτω βιβλία υπάρχουν links. Για ορισμένα άρθρα στη γαλλική γλώσσα, υπάρχουν links στη γαλλική σελίδα «Autres publications».)

  1. Ιστορία του Eλληνικού Kράτους (1830-1920).
    5η αναθεωρημένη και συμπληρωμένη έκδοση, Εστία, 2009.
    (1η έκδοση, Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, Πρόγραμμα Ερευνών Ιστορικού Αρχείου, 2004).
    2 τόμοι, σελίδες i – xxvii + 1.248 (με 172 πίνακες και γραφήματα) + 80 σελίδες εικονογράφησης εκτός κειμένου.
  2. ΕΥΡΩΠΗ. Δύο δοκίμια και τρία σχόλια.
    Εκδόσεις Καστανιώτη, 2000 (138 σελίδες)
  3. ΛΕΡΝΑΙΟΝ ΚΡΑΤΟΣ.
    Δοκίμιo. 

    Εκδόσεις Καστανιώτη, 2000 (123 σελίδες)
  4. ΠΑΙΔΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ.
    Δοκίμια.

    Εκδόσεις Καστανιώτη, 1998 (130 σελίδες)
  5. ΕΙΡΩΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΑΤΙΡΑ.
    Δύο δοκίμια και επτά δείγματα
    .
    Εκδόσεις Καστανιώτη, 1998 (89 σελίδες)
  6. ΑΕΙ ΠΑΙΔΕΣ ΑΠΑΙΔΕΥΤΟΙ;
    Είκοσι τρία σχόλια περί εθνικισμού, πλούτου και παιδείας.

    Εκδόσεις Καστανιώτη, 1996 (138 σελίδες)
  7. ΑΤΕΛΕΣΦΟΡΟΙ Η ΤΕΛΕΣΦΟΡΟΙ;
    Φόροι και Εξουσία στο Νεολληνικό Κράτος
    .
    Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 1993 ( 102 σ. + 200 σ. πίνακες, παραρτήματα, σημειώσεις )
  8. BANQUIERS, USURIERS ET PAYSANS.
    Réseaux de crédit et stratégies du capital en Grèce (1780-1930)
  9. ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΤΡΑΠΕΖΩΝ, (1871-1873).
    Οικονομική και πολιτική διαμάχη στην Ελλάδα του ΙΘ’ αιώνα.

    Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 1980 (173 σ. + 180 σ. πίνακες, σημειώσεις παραρτήματα), 3 εκδόσεις και ανατυπώσεις.
  10. ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΕΜΒΑΣΗ, 1880-1909.
    Εκδόσεις Εξάντας, 1977. 340 σελίδες (227 κείμενο + 30 Πίνακες + 83 σημειώσεις & βιβλιογραφία), 6 εκδόσεις και ανατυπώσεις.

Άρθρα, συνεντεύξεις, ομιλίες, επιφυλλίδες και άλλα δημοσιεύματα2020-10-12T10:42:41+02:00

Άρθρα, συνεντεύξεις, ομιλίες, επιφυλλίδες και άλλα δημοσιεύματα
σε χρονολογική σειρά, με βάση την πρώτη δημοσίευση

H αναβίωση της δημοκρατίας και η Αριστερά.
Eφημερίδα Το Βήμα, 06 Αυγούστου 1974.

Σύγκριση και σχέσεις της ελληνικής οικονομίας με τη Δυτική Ευρώπη, 1860-1910.
Δελτίο της Εταιρείας Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, 1978, 2, σ. 86-99.

Προβλήματα αιτιολογίας στην ιστορία.
Πολίτης, 1978, 17 (Μάϊος), σ. 3-14.

Οικονομικές συνέπειες της Μικρασιατικής καταστροφής : μια πρώτη προσέγγιση.
Διάλεξη επί υφηγεσία, Νομική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών, 1980. Τμήματα  τηςδιάλεξης αναδημοσιεύθηκαν βελτιωμένα στο δημοσίευμα «Εικοστός αιώνας. Οι μεγάλοι σταθμοί της ελληνικής οικονομίας», 1999/2000 (βλ. παρακάτωδημοσιεύματα του 1999, υπ’αρ. 39).

Δυτικά πρότυπα και βαλκανικές ιδιομορφίες: εκμοντερνισμός και βιομηχανική επανάσταση στα Βαλκάνια.
Πολίτης, 1980-1981, τ. 39, σ. 74-83 (βιβλιοκρισία).

Οικονομία, κράτος και κοινωνικές τάξεις, 1830-1910.
Σεμινάριο του Ιστορικού Αρχείου της Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος, Πρακτικά 1981 – 1986.

Οικονομική Ιστορία: αν υπάρχει, τί ερευνά;
Δελτίο της Εταιρείας Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, 1981, 5, σ. 13-40.

La conjoncture économique au Levant et la diaspora hellénique, 1869-1873.
Cahiers de la Mediterranée, 1981, pp. 191-199.

Οικονομική ελευθερία: ιδεολογία και πραγματικότητα.
Διεθνές Συμπόσιο Ελευθερία και αναγκαιότητα στον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Αθήνα-Πορταριά 1981. Πρακτικά: Ελληνική Ανθρωπιστική Εταιρεία, 1985, σ. 409-420. Το κείμενο έχει συμπεριληφθεί στην παρακάτω ομιλία (Λαύριο, 2015).

Υποτίμηση της δραχμής, 1886-1905: μια πρώτη προσέγγιση.
Δελτίο της Εταιρείας Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, 1981/5, σ. 41-49.

Η οικονομία της Επτανήσου, 1830-1910.
Συμπόσιο Λευκαδικών Σπουδών, Σεπτέμβριος 1982, Πρακτικά, 1985.

Διεπιστημονικότητα και Ιστορία.
Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 1982, τ. 44-47, σ. 52-64

FR Hiérarchies sociales, capitaux et retard économique en Grèce, XVIIIe-XXe siècle.
Ile Colloque International d’Histoire, Économies Méditerranéennes: Équilibres et Intercommunications, XIII-XIX siècles, 1983. Πρακτικά: Αθήνα, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / KNE, 1983/1985, τόμος 2, σ. 302-332.

Διεθνείς οικονομικές σχέσεις και πολιτική εξάρτηση: η ελληνική περίπτωση, 1824-1878.
Ιστορικά, 1983, έτος 1, τ. 1, σ.145-174.

EN Shipping and the Economy of Greece from the 19th to the 20th Century.
Symposium Modern Greece in the European Context, New York University, 18.10.1983, City University of New York.Το κείμενο προδημοσιεύθηκε το 1981στα πρακτικά των Σεμιναρίων του Ιστορικού Αρχείου της Εθνικής Τράπεζας.AνακοινώθηκεεπίσηςβελτιωμένοστοCongress of the International Economic History Association,Milano,1994, Session C.

From Tithe to Income-Tax; Greece, 1830-1940.
Discussion paper, round table on Modern Greece, Princeton University, October 1983.

Consular Reports and International Statistics in the British Parliamentary Papers: a Source of Comparative History, 1830-1914.
The Journal of European Economic History, 1990, 19 (2), 311-328. (πρώτη εκδοχή στα Ιστορικά, 1984, 2).

Εξωτερικός δανεισμός και εξωτερική πολιτική, 1830-1900.
Δελτίο της Εταιρείας Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, 1984/ 7, σ. 143-152.

Ελληνικά πανεπιστήμια, κοινωνικές επιστήμες, ιστορία: σχόλιο με αφορμή ένα συνέδριο.
Ιστορικά, 1984, 1 (2), σ. 416-418.

H ιστοριογραφία του νεότερου ελληνισμού σήμερα. 
Δελτίο της Εταιρείας Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, 1988/11 (ανα-δημοσίευση στα Σύγχρονα Θέματα, 1988/35-36-37, σ. 84-94).

Σημείωμα για την ιστοριογραφική έρευνα. 
Σύγχρονα Θέματα, 1988/35-36-37, σ. 98-103.

Η πανεπιστημιακή διδασκαλία της ιστορίας. 
Σύγχρονα Θέματα, 1988/35-36-37, σ.104-117.

EN Consular Reports and International Statistics in the British Parliamentary Papers: a Source of Comparative History, 1830-1914.
The Journal of European Economic History, 1990, 19/2, pp. 311-328 (και Ιστορικά, 1984/2).

FR Entrepreneurs grecs: trois générations, 1770-1900.
Communication au séminaire La culture des négociants, Institut Universitaire Européen, Florence, février 1988. Paru sous la direction de Franco Angiolini et Daniel Roche: Cultures et formations négociantes dans l’Europe moderne, Paris, EHESS, 1995, p. 111-130.

SP Reforma agraria y poder politico en Grecia.
Areas, Murcia, 12/1990, p. 17-25 (η τελική μορφή του άρθρου δημοσιεύθηκε εν συνεχεία στα Annales, E.S.C., 1993/2, βλ. παρακάτω).

Σημείωμα για την ιστορική έρευνα. 
Ιστορικά, 1991, 8 (14-15), σ. 12-16.

Διάσωση τεκμηρίων.
Ομιλία για τα 24 χρόνια από την 21η Απριλίου 1967, στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Αναδημοσιεύθηκε στα Σύγχρονα Θέματα, 1991, 14 (46-47), σ. 4-6.

FR Terre, paysans et pouvoir économique, Grèce 18e – 20e siècle.
Annales E.S.C., 1992/2, p.273-91

FR Terre, paysans et pouvoir politique, Grèce 18e – 20e siècle.
Annales, E.S.C., 1993, 1, p. 85-107 (βλ. σε ισπανική διαφοροποιημένη έκδοση το παρακάτω δημοσίευμα Grecia, ss. XVIII-XX. La tierra, los campesinos y el poder).

EN Banking, Public Finance and the Economy: Greece, 1919-1933.
Cinquième colloque historique des Treilles avec la participation de la Fondation Européenne des Sciences: The Economic History of Europe between the Wars, September 1990, published in: Ch. Feinstein (ed.), Banking, Currency and Finance in Europe between the Wars, Oxford: Clarendon Press, 1995, 458-471.

‘Φαντασία πιθανή’ : Ιστορία, απροσδιοριστία και προβλεψιμότητα. 
Συνέδριο στη μνήμη του  Κ.Θ.Δημαρά, 29.9-1.10.1993. Πρακτικά: Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 1995, σ.593-640.

Η νέα αταξία πραγμάτων. 
Διεθνές Οικονομολογικό Συνέδριο, Αθήνα 21-23.10.1993. Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Καθημερινή και αναδημοσιεύθηκε στο βιβλίο «Ευρώπη. Δύο δοκίμια και τρία σχόλια».

EN Capital flows and entrepreneurial strategies in Southern Europe and the Balkans, Eighteenth-Twentieth Century.
Paper introducing the «C» session directed by G.B.Dertilis, Congress of the International Economic History Association, Milano, September 1994.

SP Grecia, ss. XVIII-XX. La tierra, los campesinos y el poder
in Morilla Critz, J., (ed.) California y el Mediterraneo: estudios de la historia dos agriculturas competidoras, Madrid: Ministerio de Agricultura, 1995, p. 371-400. Translation of the article published in the Annales, E.S.C., 1993/1, see above),

Εμφύλιος και παγκόσμιος : ιστορικές περιοδολογήσεις, στο Φλάϊσερ, Χ,, Σβορώνος, Ν. (επιμ.) «Ελλάδα, 1936-1944. Δικτατορία – Κατοχή – Αντίσταση». Πρακτικά Α’ Διεθνούς Συνεδρίου Σύγχρονης Ιστορίας, 1995, Μορφωτικό Ίδρυμα Αγροτικής Τραπέζης της Ελλάδος.

EN King Cotton and his Bankers: the Benakis Cotton Industry in Egypt, 1905-1907.
Colloque des Treilles, Var, septembre 1996. Αναδημοσιεύθηκε με τον ίδιο τίτλο ως παράρτημα του βιβλίου Ιστορία της Νεότερης και Σύγχρονης Ελλάδας, 1750-2015 αναρτημένο στην ιστοσελίδα του εκδότη: www.cup.gr

Αφορία, ακρίβεια και πείνα.
Ιστορικά, 1996, 13(24, 25), σ. 308-311 (βιβλιοκριτικό άρθρο).

Εικοστός αιώνας, Οι μεγάλοι σταθμοί της ελληνικής οικονομίας.
Οικονομικός Ταχυδρόμος, ειδικό τεύχος, Δεκέμβριος 1999 – Ιανουάριος 2000, σ. 6-57.

FR Europe civilisée, Europe périphérique, monde sauvage: l’ origine moderne de l’identité européenne.
In : Hélène Ahrweiler et Maurice Aymard, (eds.) Les Européens, Paris, Éditions Hermann, 2000, pp. 437-442.

EN Strangers’ Drawings: Diaspora Greeks, 1780-1900. Colloquium Xenos and Xenia in History, St. Andrew’s Theological College. Sydney, May 2000.

Ελληνική ναυτιλία. Η νεωτερικότητα μιας παράδοσης τριών αιώνων. (Greek Shipping: The Modernity of a Century-old Tradition).  Εναρκτήρια ομιλία στο διεθνές συνέδριο «Ποσειδώνεια», Αθήνα, 4 Ιουνίου 2002. Keynote lecture at the inauguration of the international exposition “Poseidoneia”, Piraeus, Greece, 4 June 2002.

IT Dall’emigrazione all’immigrazione: Grecia, 1989-2000.
In Aymard, M., Barca, F. (a cura di), Conflitti, migrazioni e diritti dell’uomo, Soveria Mannelli, Rubbettino, 2002.

Στην έκθεση Βαρβαρέσου (1951), πέντε σταθερές της ελληνικής ιστορίας
Αθήνα, Ένωση Ελληνικών Τραπεζών, 2004.

Σιωπές, μονομέρειες και μόδες στην ιστοριογραφία.
Συνέδριο «Ιστοριογραφία της νεότερης και της σύγχρονης Ελλάδας 1833-2002», Πρακτικά, τόμος Α’, σ. 275-282. Αθήνα: Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 2004.

FR Dette publique et dépenses militaires: la Grèce et la question d’Orient.
Journées du Centre de Recherches Historiques, EHESS, 2001. Acta sous la direction de J.Andreau, G. Béaur, et J.-Y. Grenier, «La dette publique dans l’histoire». Ministère de l’Économie, des Finances et de l’Industrie, Paris : 2006, p. 395-422.

Κράτος, γλώσσα και τεχνογνωσία στην Ελλάδα, 1830-1940. 
Ανακοίνωση στο συνέδριο για τα 150 χρόνια του Εθνικού Μετσοβείου Πολυτεχνείου, Μάρτιος 2009.

Το Κίνημα του 1909 και η άνοδος του Ελευθερίου Βενιζέλου.
Ανακοίνωση στην ημερίδα «1909: Εκατό χρόνια μετά» του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων, 18.12.2009, Αθήνα.

Η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται και δεν διδάσκει: οικονομικές κρίσεις και κράτος στην Ελλάδα. Ετήσια διάλεξη, Ελληνικό Ίδρυμα Αμυντικής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ), Αθήνα 4 Μαρτίου 2010, δημοσιευμένη στον ιστότοπο του Ιδρύματος.

Ο «Μαύρος Οκτώβριος» του Κραχ και ο αντίκτυπος στην Ελλάδα (1929-1933). Ειδική σελίδα στην ‘Καθημερινή’, 21.3.2010.

Η κρίση στην Γαλλία και στην Ελλάδα.
Κείμενο συνέντευξης στο ραδιόφωνο του Sky, Οκτώβριος 2010.

Κώστας Αξελός, ‘Η μοίρα της σύγχρονης Ελλάδας’ και σκέψεις για την δημοκρατία. 
Ημερίδα στη μνήμη του Κώστα Αξελού, 28 Φεβρουαρίου 2011, Cité Universitaire, Fondation Hellénique. Το κείμενο ανακοινώθηκε επίσης σε ομιλία στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών στις 12 Δεκεμβρίου 2016, στην γαλλική γλώσσα.

Ερμηνεύοντας τη νεοελληνική ιστορία: παρελθόν και παρόν.
Ομιλία στο μεταπτυχιακό σεμινάριο του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Ιανουάριος 2011.

Η κρίση στην Ελλάδα: ρωτώντας το παρελθόν, σκεπτόμενοι το μέλλον.
Ομιλία στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών (στην ελληνική γλώσσα), Μάρτιος 2011, δημοσίευση στο Athens Review of Books, Μάρτιος 2011.

Καιροί ου μενετοί.
Athens Review of Books, Ιανουάριος 2012.

Ο προαιώνιος Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος.
Athens Review of Books, Φεβρουάριος 2012.

FR  Vie en diaspora et culture bourgeoise:, Demetrius Vikelas, né 1833.
Conférences en séminaire, École des Hautes Études en Sciences Sociales, 2014.

Αλ. Θ. Ζαΐμης: μία όψη ενός πολυσχιδούς βίου
Ομιλία σε εκδήλωση για τα 150 χρόνια της Εθνικής Τράπεζας στην Κρήτη

Η κρίση στην Ελλάδα.
Συνέντευξη στον Γ. Μπασκόζο, περιοδικό «Αναγνώστης», Νοέμβριος 2014.

Μυθιστόρημα, Ιστορία, Κινηματογράφος : ο Γατόπαρδος στο Κιμουρτζής, Π. Γ. επιμ., CineScience. Ο κινηματογράφος στον φακό της επιστήμης, Αθήνα: Gutenberg, 2013. Μερική αναδημοσίευση στα Σύγχρονα Θέματα, Δεκέμβριος 2014.

Τρίμηνο πόκερ με αποτυχημένες μπλόφες. Συνέντευξη στον Γ. Μπέκο, Το Βήμα – ’Νέες Εποχές’, 10 Μαϊου 2015.

Μια ‘‘αυτοβιογραφία’’ βιογραφική και ψυχαναληπτική. Βιβλιοκρισία για το βιβλίο της Ουρανίας Λαμψίδου «Η αυτοβιογραφία του πατέρα μου». Athens Review of Books, Ιούνιος 2015.

D-NL Op de bres voor Europa De terugkeer van Europa, Haar tranen, daden en dromen, Nexus Instituut, Dec. 2015, pp. 279-281 (Cris de cœur pour l’Europe)

DAN Historien har splittet graekerne, men har intet laert dem.
Interview to Ulla Poulsen, Kristeligt Dagblad, Denmark, 02.07.2015.

FR Deux siècles de diasporas, d’émigrations et d’immigrations en Grèce: quels rapports avec la crise actuelle ? Conférence à la journée d’études « L’Europe et les réfugiés en 2015 : une crise de la mémoire ? » du 25 novembre 2015, organisée par le Centre migrations et citoyennetés de l’IFRI, en partenariat avec l’Université d’Amsterdam et l’Université de Warwick (v. le site IFRI).

Πόλεμοι, χρέος και κρίσεις στην Ελλάδα, 1821-2015: η αγνοημένη Ιστορία.
Keynote lecture, Delphi International Forum, February 2016.

Η κρίση στην Ελλάδα.
Συνέντευξη στην Νόρα Ράλλη, Εφημερίδα των Συντακτών, Οκτώβριος 2016.

Κρίση και παιδεία: η ελληνική παιδεία είναι “κληρονομηθέν χρέος”.
Συνέντευξη στον Γρηγόρη Μπέκο, Το Βήμα, Νοέμβριος 2016.

FR Le « destin de la Grèce moderne » de Kostas Axelos – et quelques pensées sur la démocratie.
Conférence à la soirée dédiée à Kostas Axelos, Paris, 28.02.2011, Institut Néohellénique, Cité Universitaire. Texte repris et augmenté pour une présentation à l’École Française d’Athènes le 12 décembre 2016.

Η τυραννία της αμάθειας. (The Tyranny of Ignorance)
Session keynote lecture, Delphi International  Forum, March 2017.

Το Πρόσωπο και το Έργο: Γιώργος Δερτιλής. 28 Απριλίου 2017.
Συνομιλία του Γ. Δερτιλή με τον Σταύρο Θωμαδάκη, τη Νίκη Μαρωνίτη, τον Άγγελο Νταλαχάνη και την Ειρήνη Τουντασάκη στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Οργανωτής: Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας. www.moraitis.edu.gr

Μετά την πτώχευση του 1893: αναστοχασμός με αφορμή το Λαύριο του 2017.
Ομιλία στην Εταιρεία Λαυρεωτικών Μελετών, Λαύριο, Ιούνιος 2017.

Πού πηγαίνει η Ελληνική Δημοκρατία; Επιφυλλίδα για την δίωξη κατά του περιοδικού «Athens Review of Books». Το Βήμα, 6 Αυγούστου 2017.

DE Ist Griechenlands Demokratie in Gefahr? Frankfurter Allgemeine Zeitung. Αναδημοσίευη του παραπάνω κειμένου σε γερμανική μετάφραση με την άδεια του συγγραφέα, 22 Σεπτεμβρίου 2017.

Τί μαθαίναμε συζητώντας με την Αγγελική Λαϊου – και τί δεν προλάβαμε να μάθουμε. Εκδήλωση στην μνήμη της Αγγελικής Λαϊου, Βυζαντινό Μουσείο, Ναύπλιο, Δεκέμβριος 2018. Οργανωτής ο Σύλλογος Φιλολόγων Αργολίδας. Λινκ πλάϊ στο όνομά της εδώ και στην Αρχική Σελίδα (μόνο στην ελληνική).

EN Θεωρίες της καταστροφής και στατιστικές της συμφοράς. (Catastrophe Theories and Dire Statistics).
Session keynote lecture, Delphi International  Forum, March 2019.

FR Associations, témoignages, mythistoires. Conférence au colloque « La Biographie revisitée», Paris 13-14 mai 2014, École des Hautes Études en Sciences Sociales, Paris. Publication dans la revue du Centre de Recherches Historiques: L’Atelier du CRH, 21/2019, disponible sur le site EHESS/CRH.

Με τους δημαγωγούς η Ελλάδα δυστύχησε. Συνέντευξη στον Μ.Καρασαρίνη, Το Βήμα Μάιος 2019.

Βιογραφία, Αυτοβιογραφία, Ιστοριογραφία. Επιστημονικό Συμπόσιο 1-2 Νοεμβρίου 2019, Οργανωτές: Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών και Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας. Συζήτηση στρογγυλής Τράπεζας (2.11.2019).  Συνομιλητές:  Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου, Γιώργος Δερτιλής, Νίκη Μαρωνίτη, Βασίλης Παναγιωτόπουλος. Η συζήτηση είναι υπό έκδοση στο Δελτίο της Εταιρείας και έχει αναρτηθεί στην ιστοσελίδα www.moraitis.edu.gr

Μια συνέντευξη για την πανδημία.
Συνέντευξη στην Κ. Ανέστη, iefimerida, Απρίλιος 2020.

Βιβλία2020-10-01T15:56:49+02:00

Βιβλία

Κοινωνικός Μετασχηματισμός και Στρατιωτική Επέμβαση, 1880-1909.
Αθήνα: Εξάντας, 1η έκδοση 1977, 2η έκδοση 1985, 6η έκδοση 1998.

Το ‘Ζήτημα των Τραπεζών’ : οικονομική και πολιτική διαμάχη στην Ελλάδα του ΙΘ’ αιώνα.
Πρόλογος Κ.Θ.Δημαρά. Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 1η έκδοση 1980, 2η έκδοση 1989.

Ελληνική οικονομία (1830-1910) και βιομηχανική επανάσταση.
Αθήνα: Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, 1984 (εγχειρίδιο για πανεπιστημιακά μαθήματα,  δεν κυκλοφορεί πλέον).

Banquiers, usuriers et paysans; réseaux de crédit et stratégies du capital en Grèce, 1780-1930.
Paris: Éditions La Découverte, 1988.

Θέματα νεοελληνικής ιστορίας 18ος – 20ος, αιώνας.
Αθήνα – Κομοτηνή: Εκδόσεις Σάκκουλα, 1991 (συνεπιμέλεια με Κ. Κωστή).

Ατελέσφοροι ή τελεσφόροι; Φόροι και εξουσία στο νεοελληνικό κράτος.
Αθήνα: Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 1993. (2 εκδόσεις).

Αεί παίδες απαίδευτοι; Σχόλια περί εθνικισμού, πλούτου και παιδείας.
Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη, 1996 (2 εκδόσεις). Πολλά κείμενα αυτού και των τεσσάρων επομένων βιβλίων δημοσιεύθηκαν σε πρώτη μορφή σε τακτικές επιφυλλίδες στην εφημερίδα ‘Το Βήμα’, στην δεκαετία 1990.

Eιρωνεία και Σάτιρα. Δύο δοκίμια και επτά δείγματα.
Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη, 1998.

Παιδεία και Ιστορία. Δοκίμια.
Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη, 1998.

Ευρώπη. Δύο δοκίμια και τρία σχόλια.
Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη, 2000.

Λερναίον Κράτος. Δοκίμιo.
Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη, 2000, σελίδες 114. Η νέα, πληρέστερη έκδοση(2019) στις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης σε 192 σελίδες, είναι ουσιαστικά νέο βιβλίο.

Ιστορία του Eλληνικού Kράτους (1830-1920).
Πρώτη έκδοση 2004, Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, Πρόγραμμα Ερευνών Ιστορικού Αρχείου. Δύο τόμοι, σελίδες i – xxvii + 1.248 (με 172 πίνακες και γραφήματα) + 80 σελίδες εικονογράφησης εκτός κειμένου. Δεύτερη έως και έβδομη έκδοση σε 2 τόμους 1248 σελίδων: 2005-2009, Βιβλιοπωλείον της Εστίας. Όγδοη αναθεωρημένη, έννατη και δέκατη έκδοση σε έναν τόμο 1124 σελίδων: 2014-2015, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Πλήρως αναθεωρημένο, το κείμενο του βιβλίου κυκλοφορεί πλέον με τον νέο τίτλο «Ιστορία της Νεότερης και Σύγχρονης Ελλάδας, 1750-2015» και περιλαμβάνει ολόκληρη την περίοδο 1750-2015. Πρόκειται ουσιαστικά για νέο βιβλίο, το οποίο περιγράφεται αναλυτικότερα παρακάτω.

Συνειρμοί, Μαρτυρίες, Μυθιστορίες. Πρώτη έκδοση, Εκδόσεις ‘Πόλις’, 2013, ανατύπωση 2016. Βραβείο ‘Νίκος Θέμελης’ (2013), Κρατικό βραβείο χρονικού-μαρτυρίας (2014).

Επτά πόλεμοι, τέσσερις εμφύλιοι, επτά πτωχεύσεις, 1821-2016. Εκδόσεις ‘Πόλις’, πρώτη έκδοση, 2016, δεύτερη έως και ενδέκατη έκδοση, 2016-2018 (συνολική κυκλοφορία 31300 αντίτυπα). Νέα έκδοση, με συμπληρώματα και ευρετήριο: 2019, Εκδόσεις Gutenberg.

Ιστορία της Νεότερης και Σύγχρονης Ελλάδας, 1750-2015.
Νέα έκδοση, στις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, του παραπάνω βιβλίου (που έχει τον τίτλο Ιστορία του Eλληνικού Kράτους 1830-1920. Είναι ουσιαστικά ένα νέο βιβλίο, αφού πλέον περιλαμβάνει ολόκληρη την περίοδο 1750-2015, με το κείμενο της προηγούμενης έκδοσης πλήρως αναθεωρημένο και συμπληρωμένο. Είναι τώρα σε ένα πιο εύχρηστο τόμο 948 σελίδων, με παραρτήματα σχεδόν 300 σελίδων αναρτημένα στον ιστότοπο του εκδότη (www.cup.gr). Το κάθε παράρτημα προέρχεται από συγκεκριμένο κεφάλαιο του βιβλίου και το συμπληρώνει με πρόσθετα σχόλια, στοιχεία, επεξηγήσεις και μαρτυρίες από τις πηγές. Οι μαρτυρίες αυτές είναι όλες χαρακτηριστικές, ορισμένες είναι και διασκεδαστικές. Επίσης αναρτημένη στον ιστότοπο είναι μια βάση δεδομένων 108 σελίδων και περιέχει 48 στατιστικούς πίνακες για την περίοδο 1830-1940. Επιπλέον, 86 απλοποιημένοι πίνακες και γραφήματα περιλαμβάνονται μέσα στο ίδιο το κείμενο του βιβλίου και καλύπτουν το σύνολο της περιόδου 1833-2015. Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. «Περιγραφή του βιβλίου»

Λερναίον Κράτος. Δοκίμιo.
Νέα πληρέστερη έκδοση (2019) του παραπάνω βιβλίου με τον ίδιο τίτλο που είχε το 2000. Εκδόθηκε από τις Πανεπιστημιακές  Εκδόσεις Κρήτης σε 192 σελίδες, είναι ουσιαστικά νέο βιβλίο, με βελτιωμένο κείμενο, παραδείγματα από την ιστορία κρατών διαφορετικού τύπου, βιβλιογραφικό κατάλογο και θεματικό ευρετήριο.

Στοιχεία Επικοινωνίας2018-12-13T06:50:26+02:00

 

Contacts

Professional address:

École des Hautes Études en Sciences Sociales
Centre de Recherches Historiques
54, Boulevard Raspail
75270 Paris, France.

Fax: +33 1.4954.2399

E-mail:dertilis@ehess.fr

Communication

Languages spoken and written:

English, French, Greek.

Languages read:

Ancient Greek, Latin, Catalan, Italian, Spanish.

 

École des Hautes Études en Sciences Sociales: μεταπτυχιακές σπουδές για τη νεότερη και σύγχρονη Ελλάδα2018-12-13T06:49:23+02:00

 

Υπο κατασκευή

Ανακοινώσεις σε συνέδρια2020-09-24T08:23:02+02:00

Ανακοινώσεις σε συνέδρια

(Καταγράφονται μόνο τα συνέδρια στα οποία υπήρξε συμμετοχή είτε με την ιδιότητα του σχολιαστή είτε με ανακοίνωση. Όσες ανακοινώσεις έχουν δημοσιευθεί περιλαμβάνονται και στην εργογραφία).

  • Διεθνές Συνέδριο για τον Νέο Ελληνικό Πολιτισμό: 1979, Λευκωσία, Κύπρος.
  • Συνέδριο Elemep, « Η πολιτική αλλαγή στην Ελλάδα, 1981 », London School of Economics, 4-6 Μαρτίου 1983.
  • Έκτο Συμπόσιο Νεοελληνικών Σπουδών, « Ελλάδα στο Ευρωπαϊκό Πλαίσιο », Μεταπτυχιακό Κέντρο, City University of New York, Οκτ. 1983.
  • Συνέδριο Ελληνικών Σπουδών, Ίδρυμα Schlumberger για την Εκπαίδευση και την Έρευνα, Les Treilles, Var, Γαλλία, Σεπτέμβριος 1984.
  • Πρώτο ιστορικό συνέδριο των Treilles (διοργανωτής: Γ. Ντερίλης), « Οι μεταλλάξεις της Νότιας Ευρώπης, 18ος – 20ος αιώνας », Ίδρυμα Schlumberger, Σεπτέμβριος 1985.
  • Συλλογικό έργο « Εργασία και Οικογένεια στην Προ-Βιομηχανική Ευρώπη », Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο, Φλωρεντία, Φεβρουάριος 1986.
  • Δεύτερο ιστορικό συνέδριο της Treilles (οργανωτής: Γ. Ντιντίλης), « Νότια Ευρώπη, 17ος – 20ος αιώνας: γη, μετανάστευση, κεφάλαιο, εκβιομηχάνιση », Σεπτέμβριος 1986.
  • Τρίτο Ιστορικό Συμπόσιο των Τριαλλών, (Διοργανωτής: Γ. Δερτίλης), « Τα κράτη της Νότιας Ευρώπης, 18ος – 20ος αιώνας », Σεπτέμβριος 1987.
  • Συμπόσιο « Οι οικονομίες της Νότιας Ευρώπης τον 19ο αιώνα », (διοργανωτές: Πανεπιστήμιο της Murcia και EHESS), Μασσαλία, Ιούλιος 1987.
  • Τέταρτο Ιστορικό Συμπόσιο Treilles (διοργανωτές: κ. Aymard, G. Dertilis και St. Woolf), « Νότια Ευρώπη, 18ος-20ος Αιώνας: Κρατικές Δράσεις και Δράσεις για το Κράτος », Μάιος 1989.
  • Πέμπτο Ιστορικό Συμπόσιο Treilles, « Η Οικονομική Ιστορία της Ευρώπης μεταξύ των Πολέμων », διοργανωτής: Ευρωπαϊκό Ίδρυμα Επιστημών, Σεπτέμβριος 1990.
  • Συνέδριο « Η οικονομική ιστορία της Ευρώπης μεταξύ των πολέμων », Ευρωπαϊκό Ίδρυμα Επιστημών, Βενετία, 8-12 Ιανουαρίου 1992.
  • Συμπόσιο « Ο Μεσογειακός κόσμος: 18ος-20ος αιώνας », Σπίτι Ανθρωπιστικών Επιστημών, Αιξ-Αν-Προβάνς, 25-28 Μαρτίου 1993.
  • Συμπόσιο « Πιστωτικά κανάλια στην Ευρώπη, 17ος – 19ος αιώνας », Οίκος Ανθρωπιστικών Επιστημών και Κέντρο Pierre Léon, Πανεπιστήμιο της Λυών, 25-28 Μαρτίου 1993.
  • Συναυλία « Το μεσογειακό σύνορο της Ευρώπης », Πανεπιστήμιο Κύπρου, Λευκωσία, Ιούνιος 1994.
  • Ενδέκατη Ένωση Διεθνών Συνεδρίων Οικονομικής Ιστορίας, Μιλάνο, Σεπτέμβριος 1994; Σύνοδος « C » σε σκηνοθεσία Γ. Γ. Δερτιλή: « Ροές κεφαλαίων και επιχειρηματικές στρατηγικές στη Νότια Ευρώπη και τα Βαλκάνια, δέκατο όγδοο και εικοστό αιώνα ».
  • Όγδοη ιστορικό συμπόσιο Treilles, « Η αριστοκρατία της Μεσογείου κοινωνίες, 10ος-15ος αιώνας », οι διοργανωτές: Καθηγητής Toubert (College de France) και ο καθηγητής Λαΐου (Harvard-Dumbarton Oaks), Ιούνιος 1996.
  • Ένατη ιστορικό συμπόσιο Treilles «Οι τράπεζες και ο κίνδυνος στη Γαλλία και στην Ελλάδα, 19ος-20ος αιώνας», οι διοργανωτές Κ Κωστής (Πανεπιστήμιο Αθηνών) και Ol Feiertag (Banque de France), Σεπτέμβριο του 1999 ..
  • Δεύτερο Συνέδριο « Xenos και Xenia στην Ιστορία », Θεολογικό Κολέγιο του Αγίου Ανδρέα, Σίδνεϊ, Μάιος 2000.
  • Διήμερο συμπόσιο της Banque de France. Παρίσι? 19 Ιανουαρίου 20 και 21 Ιανουαρίου 2000 (μέλος της επίτιμης επιτροπής).
  • Συνέδριο « Ιστοριογραφία της νεότερης και της σύγχρονης Ελλάδας 1833-2002 » ΚΝΕ / Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα 2002.
  • Διεθνής Έκθεση Ναυτιλίας Ποσειδωνίας, Συνεδρία Άνοιγμα, Αθήνα, 4 Ιουνίου 2002.
  • Εργαστήριο, Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο, « Ιστορία του Ελληνικού Κράτους », Φλωρεντία, 18 Μαΐου 2007.
  • Συνέδριο για τα 150 χρόνια του Πολυτεχνείου, Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο, Αθήνα: Μάρτιος 2009.

 

 

Βιβλία, άρθρα και άλλα δημοσιεύματα2018-12-13T06:29:06+02:00

Βιογραφικό2020-05-07T09:52:55+02:00

 

Βιογραφικό

Ο Γεώργιος Β. Δερτιλής , μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας και ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, γεννήθηκε το 1939. Σπούδασε Δημόσιο Δίκαιο και Οικονομικές Επιστήμες στην Αθήνα, Πολιτική Θεωρία και Ιστορία στην Αγγλία.

Δίδαξε Ιστορία στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου εξελέγη υφηγητής και το 1983 τακτικός καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών. Έχει εκλεγεί έμμισθος επισκέπτης καθηγητής στο Harvard, στην Οξφόρδη και στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο της Φλωρεντίας. Έχει συμμετάσχει στο επιστημονικό συμβούλιο ερευνητικών και πολιτισμικών ιδρυμάτων, ελληνικών και γαλλικών.

Το 2000 εξελέγη directeur d’études (καθηγητής) στην École des Hautes Études en Sciences Sociales, παραιτήθηκε από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και έκτοτε ζει στη Γαλλία, όπου του απονεμήθηκε η γαλλική υπηκοότητα και το παράσημο του Φοίνικα (chevalier, palmes académiques) της Γαλλικής Δημοκρατίας. Δώδεκα βιβλία και πενήντα περίπου άρθρα του έχουν δημοσιευθεί σε διάφορες γλώσσες.

Επίκαιρα κείμενα – για την Ιστορία, τα προαιώνια προβλήματα της χώρας και τη σημερινή κρίση2018-12-13T06:46:07+02:00

Επίκαιρα κείμενα – για την Ιστορία, τα προαιώνια προβλήματα της χώρας και τη σημερινή κρίση

Ορισμένα από τα αποσπάσματα που ακολουθούν είναι πρόσφατα, άλλα είναι παλαιότερα. Όλα, όμως, είναι επίκαιρα, το καθένα με τον τρόπο του. Όλα είναι αποσπάσματα από μεγαλύτερα δημοσιεύματα. Πριν από το κάθε κείμενο παρατίθεται η χρονολογία της δημοσίευσης και ο τίτλος με τον οποίο δημοσιεύθηκε.


1993, από το βιβλίο «Ατελέσφοροι ή τελεσφόροι; Φόροι και εξουσία στο Νεοελληνικό Κράτος», Εκδόσεις Αλεξάνδρεια (τελευταία παράγραφος με το συμπέρασμα του βιβλίου):

Το τίμημα που κατέβαλε η νεοελληνική δημοκρατία για τα εκατόν πενήντα χρονια της ζωής της ήταν βαρύ και πολυσύνθετο. Τίμημα οικονομικό: φόροι ατελέσφοροι ένεκα ψηφοθηρίας, διοικητικές δαπάνες υπέρογκες λόγω πατρωνείας, στρατιωτικές δαπάνες αιματηρές χάριν σοβινιστικής πλειοδοσίας. Τίμημα πολιτικό: μια δημoκρατία που κατατρώγεται από τα καρκινώματα της δημαγωγίας και του λαϊκισμού. Τίμημα πολιτισμικό: μια κοινωνία εκμαυλισμένη από τη δημαγωγική κολακεία και τη μυθοποίηση της υλικής αντιπαροχής, που βλέπει τις αξίες της να ανατρέπονται, την ιστορική της ταυτότητα να διαστρεβλώνεται και τον παραδοσιακό της πολιτισμό να χάνεται χωρίς στη θέση του να δημιουργείται νέος. Η αναστροφή της πορείας αυτής, είτε με αφύπνιση αρχίσει, είτε με κοινωνική ρήξη, είτε με διεθνή επιπλοκή, θα είναι μακρά και επώδυνη.


1978, από το δημοσίευμα «Σύγκριση και σχέσεις της ελληνικής οικονομίας με την Ευρώπη, 1860-1910», Ελληνική Εταιρεία Σπουδών και Γενικής Παιδείας, 2/1978.

Στη φιλολογία τη σχετική με τα δάνεια του 19ου αιώνα τονίζονται συνήθως οι επαχθείς όροι τους, χωρίς να αποδίδεται η σημασία που πρέπει στη βραδύτητα με την οποία τα διαχειρίστηκε το Δημόσιο, καθυστερώντας αδικαιολόγητα την εκτέλεση δημοσίων επενδύσεων.

(…οι εκάστοτε κυβερνήσεις δεν κάνουν) καμιά προσπάθεια να προεξοφληθεί ένα μέρος τουλάχιστον των εισπράξεων και να επενδυθεί παραγωγικά. Αντιθέτως, σπεύδουν να προεξοφλήσουν μόνον όταν χρειάζονται να καλύψουν κενά του δημοσίου ταμείου, συνήθως για καταναλωτικές δαπάνες.

Tα πρώτα δάνεια συνάπτονται μετά τη ρύθμιση, το 1878, των παλαιών δανειακών υποχρεώσεων της χώρας. Tούτο σημαίνει ότι ήδη από την αρχή περιόδου των δανείων που θα καταλήξει στη πτώχευση του 1893, αφαιρούνται οι εκροές για παληά τοκοχρεολύσια ταυτόχρονα με τις άλλες εκροές που ήδη αναφέρθηκαν, προμήθειες και έξοδα, ενώ οι εισροές δανειακού κεφαλαίου γίνονται τμηματικά και τα κεφάλαια μένουν νεκρά στο δημόσιο ταμείο. Ακόμη χειρότερα, νεκρά κεφάλαια υπάρχουν ενίοτε, εν αγνοία της ελληνικής κυβέρνησης, στα ταμεία κάποιου ανεξέλεγκτου τραπεζίτη ή μεσολαβητή, ο οποίος δανείζει στην Eλλάδα τα ελληνικά αυτά χρήματα χρεώνοντας και σεβαστό επιτόκιο.

Tο αποτέλεσμα αυτής της αβελτηρίας είναι θεαματικό, αν κάνει κάποιος τον κόπο ενός λογαριασμού που να δείχνει, χρόνο με χρόνο, πόσα χρήματα εισέπρατε με τον δανεισμό του το δημόσιο και πόσα επλήρωνε. Το μέγιστο υπόλοιπο ενός τέτοιου υποθετικού λογαριασμού δεν ξεπέρασε ποτέ τα πενήντα εκατομμύρια δραχμές. Aυτή ήταν η καθαρή εισροή στο ελληνικό δημόσιο ταμείο από τα 470 εκατομμύρια που δανείστηκε η χώρα μεταξύ 1879 και 1897. Αυτό το τεράστιο δημόσιο χρέος που οδήγησε τη χώρα στη πτώχευση του 1893 και στον διεθνή οικονομικό έλεγχο, αυτά τα 470 εκατομμύρια, σωρεύτηκαν για να χρησιμοποιηθούν για λίγα χρόνια μόλις 50 εκατομμύρια και εν συνεχεία για να πληρώνονται, με τα μεταγενέστερα δάνεια, οι υποχρεώσεις απο τα πρώτα. (…) Από τα μέσα της δεκαετίας 1880, η χώρα πλήρωνε περισσότερα από όσα εισέπραττε και η επενδυτική και αναπτυξιακή λειτουργία των δανείων είχε αχρηστευθεί.


2004 / 2009, από το βιβλίο «Ιστορία του Ελληνικού Κράτους», Εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας (Ε’ / ΣΤ’ έκδοση αναθεωρημένη, 2009):

Εφημερίδα Παλιγγενεσία, 5 και 8 Μαϊου 1893, άρθρο του Réaliste (ψευδώνυμο), με τίτλο «Προ του συμβιβασμού»:

Το επάγγελμα του «πατριώτου» είναι το φθηνότερον όλων, ενίοτε και το καρποφορώτερον […]

Σεις οι μονοπωλιακοί «πατριώται» […] φωνάζετε κατά της «χρεωκοπίας» δια να διατηρείτε την τιμήν σας ακεραίαν και το μέτωπον ακηλίδωτον. […] Ουδέν ευκολώτερον του να κάμνει κανείς τον μεγαλοπρεπή και υπερήφανον και να κραυγάζει «Άνευ δανείου και άνευ χρεωκοπίας!», ή «Η Ελλάς θέλει να ζήση και θα ζήση!» […] Αφήστε, προς θεού, τα πατριωτικάς εξάρσεις και την «ατίμωσιν της πατρίδος» και την «άτιμον χρεωκοπίαν» και τους «προδότας χρεωκόπους» και τα άλλα μεγαλολογήματα και κενολογήματα».

Και τί λέγουν άραγε οι «πατριώται»; Να τι τους καταλογίζει ο αρθρογράφος:

[… λέγουν,] «Πρέπει να ελαφρυνθούν οι έμμεσοι φόροι ! Πρέπει να καταργηθούν οι δασμοί ! Ο λαός εγονάτισε !» Εννοούν δηλαδή οι κύριοι και το φρούριον να μη παραδοθεί και αυτοί να μη πεινάσουν. Οι τοιούτοι έξυπνοι λέγονται «φιλοπάτριδες», οι άλλοι, οι αφελείς, οι ειλικρινείς, […] οι βλέποντες ότι φυσικώς αδύνατον είναι να υπάρξη άλλη λύσις ή της υπερτάτης θυσίας, αυτοί είναι οι «προδόται». Αλλά τοιούτοι «προδόται» ωφελούν την πατρίδα περισσότερον παρά η αερώδης φιλοπατρία [των άλλων].


1980, από το βιβλίο «Το Ζήτημα των Τραπεζών», Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ).

Από την εφημερίδα, Το Μέλλον, 1874:

Η Ελλάς, δαπανήσασα ακάρπως από της συστάσεώς της 300 περίπου εκατομμύρια, τί δεν θα ηδύνατο να πράξη, εξοικονομούσα τα 2/3;

Την ίδια κρίσιμη περίοδο, αρκετοί εχέφρονες άνθρωποι υποστήριζαν ότι η υποτίμηση και η πτώχευση μπορούσαν να αποφευχθούν με αυστηρή δημοσιονομική πολιτική. Ο καθηγητής της «Πλουτολογίας» στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Ιωάννης Σούτσος έγραφε ότι η χώρα, ήδη από το 1879, είχε εισέλθει

[…] εις την οδόν την ευθέως άγουσαν προς την εν Κωνσταντινουπόλει και την εν Αιγύπτω συστηματο-ποιηθείσαν χρεωκοπίαν. […] Η κατάστασις [σήμερον] δύναται να σωθή δι’ οικονομιών και νέων φόρων.

Αλλά ο ίδιος ο Ανδρέας Συγγρός ομολογούσε το 1880, σε μια κοινοβουλευτική του αγόρευση:

«Εγώ, Κύριοι, εἶμαι σχεδὸν ἀφορολόγητος».


1977, από το βιβλίο «Κοινωνικός μετασχηματισμός και στρατιωτική επέμβαση, 1880-1909» (εξαντλημένο):

Έκθεση για την ελληνική οικονομία, 1893, υπογράφει ο Εδουάρδος Λω για την επιτροπή του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου:

Τις ανάγκες του ελληνικού κράτους να προμηθευτεί συνάλλαγμα τις γνωρίζουν οι πάντες, πάντοτε και εκ των προτέρων, και πάντοτε τις παριστάνουν μεγαλύτερες απ’ό,τι είναι· και μισή δωδεκάδα κερδοσκόποι είναι σε θέση να ελέγχουν αυθαιρέτως τις ισοτιμίες κι έτσι αρπάζουν την παραμικρή ευκαιρία για να κινήσουν την αγορά προς όφελός τους και εις βάρος του Δημοσίου.


1991, 19 Απριλίου, ομιλία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών: «Δικτατορία, 1967-1974: η ιστορία που χάνεται» (ημερίδα του Συνδέσμου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών).
Δημοσιεύθηκε το 1991 στα «Σύγχρονα Θέματα» και το 1996 στις «Νέες Εποχές, Το Βήμα».

(Η διάσωση των τεκμηρίων που σώζονται από τα χρόνια της δικτατορίας) επείγει· διότι και αυτά τα ολίγα τεκμήρια που υπάρχουν χάνονται, ιδίως σε μια κοινωνία που, όπως η δική μας, κλείνει ιδρύματα ιστορικής έρευνας, πολτοποιεί τα αρχεία, καίει τους « φακέλλους »· πάσχει, δηλαδή, από ηθελημένη αμνησία -πώς το λένε αυτό οι ψυχολόγοι; απώθηση;

(… Οι) πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν πρέπει να αφορούν όσο γίνεται περισσότερα πρόσωπα· και όσο το δυνατόν μεγαλύτερα δείγματα του πληθυσμού από τη γενιά της δικτατορίας, όσο ακόμη υπάρχει αυτή η γενιά. Διότι οι πηγές που χάνονται με τη μεγαλύτερη ταχύτητα και, φεύ, με απόλυτη βεβαιότητα, είναι οι ίδιοι οι άνθρωποι. Ιδού ένας ακόμη λόγος γιά τον οποίο επείγει η διάσωση της μνήμης της δικτατορίας, λόγος ειρωνικά μακάβριος, αλλά πολύ πρακτικός και πραγματικός. Με άλλα λόγια, άς μην επαναλάβουμε το λάθος που κάναμε με την μικρασιατική καταστροφή, αφήνοντας αζήτητες τις μαρτυρίες των ανθρώπων που την έζησαν -για να μη μιλήσω για τον εμφύλιο.

Επείγει, επίσης, για να αντισταθούμε με έναν ακόμη τρόπο στην αμνησία, το σημαντικότερο ίσως αίτιο της κοινωνικής κρίσης που μαστίζει τον τόπο. Διότι η ιστορική αμνησία και ακρισία είναι που καταστρέφουν την αυτογνωσία μας, τις κοινωνικές αξίες, την ελληνική γλώσσα, τη συνείδηση του φωτεινού χώρου που μας περιβάλλει, δηλαδή, τελικά, την πολιτισμική, εθνική και κοινωνική μας ταυτότητα.

Διασώζοντας τη μνήμη της εποχής εκείνης, διασώζοντας τις οποιεσδήποτε μνήμες της νεώτερης και της πρόσφατης ιστορίας μας, θα μπορούσαμε να αντισταθούμε επί τέλους στην ιστορική αμνησία που κατατρύχει την κοινωνία μας. Θα μπορούσαμε να αντισταθούμε και στο σύνδρομο της αρρωστημένης αυτής αμνησίας: την κοινωνική και πολιτική ακρισία. Την ακρισία για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον μας· με άλλα λόγια, την ακρισία που σακατεύει την αυτογνωσία μας, την πολιτική μας πράξη, τα συλλογικά μας οράματα.

2011, σχόλιο του συγγραφέα για την ομιλία του 1991:

«Από την ομιλία αυτή έχουν περάσει είκοσι χρόνια. Στο μεταξύ, οι μαρτυρίες χάνονται, η μνήμη σβήνει, το Πολυτεχνείο πυρπολείται, οι πανηγυρικοί για το Πολυτεχνείο επαναλαμβάνονται … και ούτω καθεξής».


1974: Η ΑΝΑΒΙΩΣΗ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΡΙΣΤΕΡΑ
Του Γεωργίου Δερτιλή

Το κείμενο αυτό γράφτηκε τρεις μέρες μετά την κατάρρευση της δικτατορίας και δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Το Βήμα» εννέα μέρες αργότερα, στις 6 Αυγούστου 1974 (πριν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής νομιμοποιήσει το ΚΚΕ, εκπλήσσοντας ακόμη και τους συνεργάτες του).

Το κείμενο αναπαράγεται εδώ χωρίς πολυτονικό αλλά με την ορθογραφία του πρωτοτύπου, αρκετά χαρακτηριστική της δημοτικής εκείνης της εποχής, και με διορθωμένες τις συνήθεις τυπογραφικές αβλεψίες των δύσκολων εκείνων ημερών.

Ο ενθουσιασμός περνά, τα προβλήματα μένουν. Όταν περάση το Κυπριακό, τα δύο μεγάλα προβλήματά μας θα είναι το οικονομικό και η νομιμοποίηση του αυριανού δημοκρατικού καθεστώτος. Και στα δύο αυτά προβλήματα, η πολιτική που θα ακουθήση η αριστερά θα έχη αποφασιστική σημασία.

Εδώ κι’ επτά χρόνια (από το 1967), τα εισοδήματα των εργαζομένων και των αγροτών συμπιέζονται και από την αυθαίρετη εξουσία και από τον πληθωρισμό. Πολύ σύντομα, θ’ αρχίσουν να προβάλωνται έντονες απαιτήσεις για αύξηση των λαϊκών εισοδημάτων. Μια κυβέρνηση που έχει συναίσθηση των ευθυνών της μπορεί να δώση μόνο μία έντιμη απάντηση: ότι προς το παρόν αδυνατεί να ικανοποιήση το μεγαλύτερο μέρος αυτών των απαιτήσεων.

Ποιά άλλη απάντηση μπορεί να σταθή σ’ έναν κόσμο όπου βράζει ο πληθωρισμός και καραδοκεί η ύφεση, με την οικονομία μας αντιπαραγωγικά προσανατολισμένη, μέσα στην κρίση του πετρελαίου και του τουρισμού, με επιτακτικό το πρόβλημα του ισοζυγίου πληρωμών και δυσβάστακτο το δημόσιο χρέος;

Η μόνη δυνατή πολιτική επιβιώσεως, και αυτήν θα ακολουθήση ασφαλώς η Κυβέρνηση, θα είναι μια βιαχυχρόνια οικονομική πολιτική που θα στηρίζεται στην λιτότητα. Αλλά η λιτότητα είναι αδιανόητη χωρίς να ζητηθούν θυσίες από τις οικονομικά αδύνατες τάξεις. Κι΄ έτσι φθάνομε στο παράδοξο να καλούνται να θυσιασθούν πάλι, αλλά οικειοθελώς αυτήν την φορά, όσοι θυσιάζονταν με την βία επί επτά ολόκληρα χρόνια. Και αν όμως ακόμη η κυβέρνηση ήταν αμιγώς αριστερή, ίσως και αν ακόμη το πολιτικό σύστημα άλλαζε εκ θεμελίων, πάλι η βραχυχρόνια πολιτική λιτότητος θα ήταν η μόνη λύση.

Μια κυβέρνηση που συγκεντρώνει την εμπιστοσύνη όλων των τάξεων και εκπροσωπεί όλες τις πολιτικές παρατάξεις μπορεί να πείση τον κόσμο ότι οι νέες θυσίες δεν θα πάνε χαμένες και ότι είναι πράγματι η μόνη λύση. Η κυβέρνηση Καραμανλή δεν μπόρεσε ή δεν θέλησε να περιλάβη στα μέλη της εκπροσώπους της Αριστεράς. Αν αυτό ήταν σφάλμα ή όχι, δεν είναι το θέμα αυτού του άρθρου. Ένα είναι βέβαιο: ότι αν η Αριστερά διάλεγε τον δρόμο της σκληρής αντιπολιτεύσεως η Κυβέρνηση δύσκολα θα έπειθε τους εργατοϋπαλλήλους, τους συνταξιούχους, τους αγρότες, ότι οι οικονομικές θυσίες είναι πράγματι απαραίτητες.

Χωρίς τη συνεργασία των λαϊκών τάξεων σε ένα πρόγραμμα λιτότητος, οι οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες θα ήταν ίσως οδυνηρές. Οι διεκδικήσεις και οι απεργίες θα ήταν πολύ πιθανό να προκαλέσουν σκλήρυνση της κυβερνητικής στάσεως, ενώ η μείωση της παραγωγής θα ήταν αναπόφευκτη. Η σκλήρυνση οδηγεί συνήθως σε διαρκώς αυξανόμενη ταξική πόλωση, σε ακόμη μαχητικώτερες διεκδικήσεις και τελικά σε περαιτέρω σκλήρυνση. Η μείωση της παραγωγής, εξ άλλου, σημαίνει μεγαλύτερη οικονομική αποδυνάμωση των λαϊκών τάξεων, ακόμη περισσότερη ανάγκη για λιτότητα και ακόμη μεγαλύτερη αντίθεση κυβέρνησης και λαού. Δύο τεμνόμενοι φαύλοι κύκλοι.

Κάτω από τέτοιες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, ο ρόλος των στρατιωτικών αναπόφευκτα θα αποκτούσε όλο και μεγαλύτερη βαρύτητα, ως τη στιγμή που θα ωρίμαζε πάλι το φρούτο της δικτατορίας. Η απόφαση του στρατού να επιτρέψη τον σχηματισμό πολιτικής κυβέρνησης δεν πρέπει να δημιουργή ψευδαισθήσεις. Η δύναμη των όπλων είναι [ακόμη] στα χέρια των αξιωματικών, η κρατική μηχανή έχει οργανωθή έτσι ώστε να μπορή να υπηρετήση, χωρίς αντίδραση, οποιαδήποτε δικτατορία, το αστυνομικό κράτος μπορεί να [ξανα]λειτουργήση κάθε στιγμή.

Αυτοί είναι οι άμεσοι κίνδυνοι που έχουν την ρίζα τους στο οικονομικό πρόβλημα. Υπάρχουν όμως και μακροχρόνιες συνέπειες από την τυχόν αποτυχία του νέου δημοκρατικού καθεστώτος. Αφορούν το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα της χώρας, την νομιμοποίηση του δημοκρατικού πολιτικού συστήματος.

Φαίνεται ότι στον πολιτικο-κοινωνικό μας χώρο υπάρχουν έντονα φαινόμενα ανομίας και πολύ μεγάλα κενά στα συστήματα αξιών που ρυθμίζουν την πολιτική μας συμπεριφορά. Πώς όμως μπορεί να στηρίξη κανείς αυτή την υπόθεση, ότι πράγματι υπάρχει αυτό το φαινόμενο και επιπλέον, ότι δεν είναι παροδικό; Θα ήταν υπερβολή να επιχειρήση κανείς σε ένα τέτοιο, βραχύ κείμενο, να αποδείξη αυτήν την υπόθεση. Αλλά μπορεί, τουλάχιστον, να αναφέρη σε συντομία ωρισμένες ενδείξεις και ιστορικές εμπειρίες που την στηρίζουν.

Στον χώρο της πολιτικής συμπεριφοράς μπορούν να αναφερθούν η προσωπική μορφή των κομμάτων, η συχνότητα με την οποία εμφανίζεται στην ιστορία μας η χαρισματική και η ψευδο-χαρισματική ηγεσία, οι σχέσεις πατρωνείας ως αποκλειστική σχεδόν βάση της πολιτικής δράσης.

Στον ιδεολογικό χώρο μπορεί κανείς να αναφέρη τα ιδεολογικά κενά που υπήρχαν πάντοτε στην Ελλάδα, με την εξαίρεση της Αριστεράς. Τα κενά αυτά δεν ήταν δυνατόν να καλυφθούν με την ιδεολογία της Μεγάλης Ιδέας, μια γενικότητα που μπορούσαν να επικαλεστούν όλες οι πολιτικές ομάδες, σε μια αναγκαστική πλειοδοσία που δεν μπορούσε παρά να θρέψη τη σύγχυση αξιών. Η αντικατάσταση της ιδεολογίας του εθνικισμού από την περίεργη ιδεολογία του αντικομμουνισμού ήταν βασικός παράγων στην μεταπολεμική εξέλιξη αυτής της σύγχυσης.

Δεν είναι ίσως τυχαίο ότι λείπουν από την ελληνική γλώσσα δύο λέξεις βασικές στο πολιτικό λεξιλόγιο: authority (autorité) και legitimacy (légitimité). * Αυτή η έλλειψη ίσως να ήταν δικαιολογημένη αν επρόκειτο για επιστημονικούς όρους καινοφανείς σε ξένες γλώσσες. Ωστόσο, τουλάχιστον στις γλώσσες ωρισμένων πολιτικά προηγμένων κοινωνιών, και οι δύο όροι έχουν ηλικία αιώνων. Η auctoritas της δικαστικής και της διοικητικής αρχής είναι στην αρχαία Ρώμη έννοια σχεδόν καθημερινή.

Ίσως μια από τις αιτίες για τα κενά αυτά στη γλώσσα μας να είναι η έλλειψη κοινωνικής ανάγκης γι’ αυτές τις λέξεις. Ίσως οι κοινωνικές σχέσεις που εκφράζονται μέσα σε αυτές τις έννοιες να μην υπήρξαν ιστορικά στην ελληνική κοινωνία με τόση ένταση και συχνότητα, ώστε να «δημιουργήσουν» τα ίδια τους τα ονόματα. Ίσως οι κοινωνικές και πολιτικές σχέσεις να βασίζωνται σπάνια σε αυτήν την ιδιαίτερη «νομιμότητα» και την συνείδηση της auctoritas.

Όταν άλλωστε λείπουν από μια γλώσσα λέξεις που εκφράζουν την ίδια την νοητική επικοινωνία του ατόμου με το (οποιοδήποτε) σύστημα αξιών, μπορεί κανείς να υποθέση βάσιμα ότι τέτοιες επικοινωνίες θα ήσαν ιστορικά σπάνιες. Και αν ισχύη η υπόθεση, αν δηλαδή τα μέλη μιας κοινωνίας δεν είχαν νοητική επικοινωνία με κάποιο υποτιθέμενο σύστημα αξιών, τότε μάλλον δεν θα υπήρχε καν ένα σύστημα αξιών αρκετά συγκεκριμένο και γενικευμένο ώστε να θεωρήται κοινωνικό φαινόμενο.

Αν ελέγξωμε τώρα αυτήν την υπόθεση μέσα στις κοινωνικές και οικονομικές διαμάχες της σύγχρονης ιστορίας μας, θα δούμε ότι το κενό (γενικά αποδεκτών) αξιών έφθασε σε μέγιστο σημείο κατά την μεταξική δικτατορία, εκφράστηκε στην πόλωση του εμφυλίου πολέμου και ταυτόχρονα τροφοδοτήθηκε από αυτήν. Στο πεδίο των οικονομικών σχέσεων, ο πόλεμος εξαθλίωσε τον πληθυσμό, αλλά η ανοικοδόμηση βοήθησε την αστική τάξη να ανορθωθη οικονομικά πολύ σύντομα, δημιουργώντας έτσι και την οικονομική πόλωση.

Από ένα σημείο και ύστερα όμως, η οικονομική ανάπτυξη ωφέλησε και τις οικονομικά ασθενέστερες τάξεις, η οικονομική διαφοροποίηση αμβλύνθηκε (τουλάχιστον επιφανειακά), ενώ η πολιτική άνοδος του Κέντρου άμβλυνε και την κοινωνικο-πολιτική πόλωση. Σε αυτό το σημείο ο τόπος είχε την πρώτη μεγάλη του ευκαιρία να αποκτήση ένα ελάχιστο κοινό σύστημα αξιών, με κεντρικό σημείο την δημοκρατική ιδεολογία. Το καίριο λάθος του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου, λάθος εν μέρει αδικαιολόγητου πανικού της Δεξιάς, ξαναδημιούργησε την πόλωση και την σύγχυση αξιών.

Η αποτυχία του δικτατορικού καθεστώτος και η σημερινή ατμόσφαιρα κρίσεως είναι στοιχεία που συντελούν στην επιδείνωση της ανομίας, αλλά επί τέλους και στην συνειδητοποίησή της. Το κενό είναι πια σαφές για όλους. Η φυσική αντίδραση είναι η ξαφνική και σχεδόν απεγνωσμένη αναζήτηση νέων αξιών. Ο ενθουσιασμός μας για τις πρόσφατες εξελίξεις είναι αποτελεσμα όχι μόνο μιας αγάπης για ελευθερία, αλλά και της συνειδητοποίησης ότι σε αυτόν περίπου τον χώρο πρέπει να αναζητήσωμε τις αξίες, που τόση ανάγκη τις έχομε.

Εδώ ακριβώς τοποθετούνται και οι ελπίδες και οι φόβοι για το μέλλον. Η επιτυχία του νέου, δημοκρατικού καθεστώτος εξαρτάται, όπως είπαμε, από την διαλλακτική στάση της Αριστεράς. Εξαρτάται επίσης από την διάθεση των άλλων πολιτικών παρατάξεων να αναγνωρίσουν επί τέλους τα ανθρώπινα και τα πολιτικά δικαιώματα των Ελλήνων που την ακολουθούν. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η επιτυχία του δημοκρατικού καθεστώτος στην διακυβέρνηση της χώρας θα δώση αναμφισβήτητα ιδιαίτερο κύρος στην δημοκρατική (με την ευρύτερη έννοια του όρου) ιδεολογία. Με αυτόν τον τρόπο, το νέο καθεστώς θα μπορή να περιορίση την έκταση της ανομίας, ενδυναμώνοντας ωρισμένες πολιτικές αξίες, ξαναδίνοντας βαρύτητα σε αξιολογικά σημαντικές έννοιες όπως η ελευθερία και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Το μακροχρόνιο αποτέλεσμα μπορεί να είναι μια κοινωνία περισσότερο ομοιογενής πολιτικά, που θα διαθέτη ένα σύστημα κοινών πολιτικών αξιών, εδραιωμένο σε ευρείες κοινωνικές βάσεις.

Αντίθετα θα είναι τα αποτελέσματα στην περίπτωση που θα τροφοδοτηθή ξανά η πόλωση, αυτή τη φορά από λάθος πανικού της Αριστεράς ή από διάθεση της Δεξιάς να δημιουργήση πάλι πολιτικό μονοπώλιο. Σε αυτήν την περίπτωση το δημοκρατικό καθεστώς θα αποτύχη και στον οικονομικό και στον πολιτικό τομέα (ακριβώς γιατί θα είναι μόνο τυπικά δημοκρατικό). Και η αποτυχία αυτή μπορεί όχι μόνο να δημιουργήση κοινωνικά εκρηκτικές απογοητεύσεις στο άμεσο μέλλον, αλλά και να επιτείνη την ένταση της ανομίας, με σοβαρά μακροχρόνια αποτελέσματα.

(*) Η σύγχρονη σημαντική των λέξεων «αυθεντία» και «κύρος» είναι στενότερη από ό,τι χρειάζεται, ενώ η λέξη «νομιμότητα»αντιστοιχεί στον όρο “legality”. Η λέξη «νομιμοποίηση» χρησιμοποιείται κυρίως στην νομική πρακτική, και όταν την μεταχειριζόμαστε με πολιτικό περιεχόμενο έχει την έννοια της “legitimation”.

Αρχική Σελίδα2020-10-01T15:26:40+02:00

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Β. ΔΕΡΤΙΛΗΣ

Μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας
directeur d’études, École des Hautes Études en Sciences Sociales, Paris,
ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών

Περιληπτικό βιογραφικό:

Ο Γιώργος Β. Δερτιλής γεννήθηκε το 1939 στην Αθήνα. Σπούδασε Δημόσιο Δίκαιο και Οικονομικές Επιστήμες στην Αθήνα, Πολιτική Θεωρία και Ιστορία στην Αγγλία. Δίδαξε Ιστορία στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου εξελέγη υφηγητής και το 1983 τακτικός καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών. Έχει εκλεγεί έμμισθος επισκέπτης καθηγητής στο Harvard, στην Οξφόρδη και στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο της Φλωρεντίας. Έχει επίσης συμμετάσχει στο επιστημονικό συμβούλιο ερευνητικών και πολιτισμικών ιδρυμάτων, ελληνικών και γαλλικών. Το 2000 εξελέγη directeur d’études (καθηγητής) στην École des Hautes Études en Sciences Sociales, παραιτήθηκε από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και έκτοτε ζει στην Γαλλία, όπου του απονεμήθηκε η γαλλική υπηκοότητα και το παράσημο ακαδημαϊκού φοίνικα ( palmes académiques – chevalier). Δεκαπέντε βιβλία και πενήντα περίπου άρθρα του έχουν δημοσιευθεί στην Ελληνική και σε άλλες γλώσσες.

Παλαιότερα αλλά επίκαιρα δημοσιεύματα:

«Η αναβίωση της δημοκρατίας και η αριστερά». Ένα κείμενο που γράφτηκε τρεις μέρες μετά την κατάρρευση της δικτατορίας και δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Το Βήμα» στις 6 Αυγούστου 1974 (πριν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής νομιμοποιήσει το ΚΚΕ).

«Strangers’ Drawings: Diaspora Greeks, 1780-1900». Colloquium Xenos and Xenia in History, St. Andrew’s Theological College. Sydney, May 2000.

«Η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται και δεν διδάσκει: οικονομικές κρίσεις και κράτος στην Ελλάδα». Ετήσια διάλεξη στο Ελληνικό Ίδρυμα Αμυντικής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ), Αθήνα 4 Μαρτίου 2010.

«Κώστας Αξελός: Η μοίρα της σύγχρονης Ελλάδας και ορισμένα σπαράγματα για την δημοκρατία». Oμιλία σε ημερίδα στην μνήμη του Κώστα Αξελού, 28 Φεβρουαρίου 2011, Cité Universitaire, Fondation Hellénique, Paris (στη γαλλική γλώσσα).

«Η κρίση στην Ελλάδα: Ρωτώντας το παρελθόν, σκεπτόμενοι το μέλλον». Ομιλία στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών (στην ελληνική γλώσσα), Μάρτιος 2011, αναδημοσίευση στο The Athens Review of Books, Απρίλιος 2011.

«Dette publique et dépenses militaires: la Grèce et la Question d’Orient». Journées du Centre de Recherches Historiques, EHESS, Paris 2001. Acta. (στη γαλλική γλώσσα)

Πρόσφατα δημοσιεύματα:

Επτά πόλεμοι, τέσσερις εμφύλιοι, επτά πτωχεύσεις, 1821-2016. Αθήνα: Εκδόσεις ‘Πόλις’, 2016,(δεύτερη έως και ενδέκατη έκδοση, 2016-2018 συνολική κυκλοφορία 31300 αντίτυπα). Νέα έκδοση, αναθεωρημένη και συμπληρωμένη: 2019, Εκδόσεις Gutenberg.

Λερναίον Κράτος. Δοκίμιo. Αθήνα: (πρώτη έκδοση Καστανιώτης 2000). νέα συμπληρωμένη έκδοση: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2019.

Συνειρμοί, Μαρτυρίες, Μυθιστορίες. Αθήνα: Εκδόσεις ‘Πόλις’, 2013, ανατύπωση 2016. Λογοτεχνικό Βραβείο ‘Νίκος Θέμελης’ (2013), Κρατικό βραβείο χρονικού-μαρτυρίας (2014).

Ιστορία της Νεότερης και Σύγχρονης Ελλάδας, 1750-2015. βλ. στη συνέχεια

Τελευταία Έκδοση

Ιστορία της νεώτερης και σύγχρονης Ελλάδας, 1750-2015.

Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2018 (ένας τόμος 948 σελίδων, 35 €).

Έχουν γράψει για το βιβλίο:

«Σύγκριση, διεπιστημονικότητα, πηγές που συνήθως δεν υποψιαζόμαστε καν, υγιής σκεπτικισμός. […]  Συμπεράσματα ανορθόδοξα, συχνά αναπάντεχα, εξάπτουν τη φαντασία. Μια «ολική» ιστορία, εργαλείο αυτογνωσίας,[… αποφεύγει τις] μονοδιάστατες ερμηνείες και προσφεύγει στα «αιτιακά πλέγματα»: σχήματα που αναφέρονται σε σύνολα ιστορικών διαδικασιών, έννοια που εμπεριέχει τη δυνατότητα της εξέλιξης και μετεξέλιξης».
Αγγελική Λαϊου (Νέα Εστία, Μάϊος 2005)

«Μνημειακή έκδοση,  , ένα έργο που διαβάζεται εύκολα κι’ευχάριστα. Μια γραφή που ερεθίζει τους μηχανισμούς της νόησης. Νηφάλια αποτίμηση των πηγών, στέρεο θεωρητικό υπέδαφος, και μια ευδιάκριτη διάθεση αισιοδοξίας».
Άγγελος Δεληβορριάς (παρουσίαση του βιβλίου στο Μουσείο Μπενάκη, Μάρτιος 2005)

«Δερτιλής, Τσουκαλάς, Μουζέλης, είχαν διαμορφώσει το κυρίαρχο ιστορικο-κοινωνικό παράδειγμα, με το οποίο διαβάσαμε τη νεοελληνική ιστορία. Τώρα, ο πρώτος αναθεωρεί ρητά τις παλαιότερες εργασίες του. […] Μια γενική αναθεωρητική οπτική της εθνικής ιστοριογραφίας».
Γιάννης Βούλγαρης (Βιβλιοδρόμιο – Τα Νέα, 7-8 Μαϊου 2005)

«Καταρρίπτει στερεότυπα με μαχητικότητα, [… αλλά ] με τρόπο αντιδογματικό. Όλες του οι βεβαιότητες εμπεριέχουν την αμφιβολία που τις υπονομεύει. […] Τα αιτιακά πλέγματα, όπως τα ονομάζει, διαπλέκουν τα πολλαπλά αίτια στους κύκλους, φαύλους και αγαθούς, που οδηγούσαν στην σπείρα των κοινωνικών εξελίξεων και στις συνέπειές τους. […] Πολύτιμο εργαλείο, προτρέπει στον αναστοχασμό».
Παναγιώτης Κιμουρτζής  (Τα Ιστορικά, Ιούνιος 2010)

«Μια « συνολική ιστορία » […] άψογο κείμενο, θελκτικό και ευπρόσληπτο […] Εντυπωσιακός αριθμός τεκμηρίων, μεθοδολογική αυστηρότητα. […] Ιδιαίτερα δηκτικός για τη σημερινή Ελλάδα, ο Δερτιλής θεωρεί αυτονόητη την πολιτική διάσταση».
Κώστας Κωστής (Βιβλιοθήκη – Ελευθεροτυπία, 2.12. 2005)

«Πολύπλευρο βιβλίο, ένα σύνθετο ερμηνευτικό σχήμα για το «πλέγμα εξουσίας» που διαμορφώνεται στην Ελλάδα».
Χρήστος Λυριντζής (Βιβλιοδρόμιο, Τα Νέα, 0) […]

«Εξαίρετο δείγμα ανάλυσης, μοναδικό αίσθημα μέτρου, […] βοήθημα και οδηγός για τους νεότερους ερευνητές».
Ιωάννα Πεπελάση-Μίνογλου (Βιβλία – Το Βήμα)

«Σταθμός στην ελληνική ιστοριογραφία […] περιγράφει μιαν Ελλάδα εν πολλοίς άγνωστη».
Πέτρος Παπαπολυβίου (Φιλελεύθερος, Λευκωσία)

«Έργο καθοριστικό για την εθνική μας αυτογνωσία».
Αντώνης Καμάρας (Αγγελιοφόρος, Κωνσταντινούπολη, 17. 4. 2005)

«Μοναδικό έργο, συμβάλλει καταλυτικά στην ιστορική μας παιδεία […] Απαράμιλλη σαφήνεια, εξαίρετο γλωσσικό ύφος».
Σπύρος Γεωργίου (Highlights, Σεπτέμβριος 2006)

«Δεν είναι αφηγητής γεγονότων. Είναι κριτής που δεν διστάζει να προκαλέσει κρίσεις και για τον ίδιο […] είναι φιλόσοφος της ιστορίας».
Χάρης Μαυρομάτης (Απογευματινή, 16. 4. 2005)

(Πίνακας περιεχομένων και άλλες πληροφορίες στην περιγραφή του βιβλίου)